امير المومنين عثمان آن خانه را ويران ساختند ، و جاى چپاخان در قبلهء بلخ است . « 1 » بار تولد گويد كه بموجب يك شرح چينى درين معبد نوبهار چند تن از مقدسين بودايى مدفون بوده‌اند . در شمال معبد مدفنى براى حفظ استخوانها ساخته بودند ، كه دويست فت ارتفاع داشت ، و در جنوب آن معبد قديم ديگرى بود . « 2 » اين بناهاى معبد نوبهار بلخ تا يك قرن بعد از اسلام هم باقى بود ، كه درين اوقات يك قبه يا گنبد بزرگى داشت و نويسندگان عرب نام آن را باشكال مختلف استن - است - اسبت ضبط كرده‌اند ، و ياقوت آن را استن مىنويسد ، كه ارتفاع آن از صد گز زياد بود ، و رواقهاى مدورى را بهر طرف داشت ، و در اطراف آن 360 حجره براى سكونت خادمان و متوليان آن بنا يافته بود ، و قبهء بزرگ آن را به حرير پوشاندندى ، و پرچم‌هاى اين معبد در ترمذ كه دوازده فرسخ از ان فاصله داشت ديده شدى . « 3 » مسعودى در حدود 330 ه 941 م مىنويسد : كه بناى نوبهار بلخ در نهايت محكمى است و بر بالاى آن اعلام ابريشمين سبز را بر سر نيزها به طول صد گز برافراشته‌اند ، و ديوارهاى چار طرف آن هم بلند و پهن است . « 4 » بقول ابن فقيه همدانى گنبد نوبهار « اشبت » ناميده مىشد ، كه باندازهء صد گز بلندى و پهنايى داشت ، و در اطراف آن 360 حجره براى متوليان آن موجود بود ، و شاهان كابل و چين به زيارت اين معبد آمدندى و به بت بزرگى كه در ان بود نيايش كردندى ، زيرا نوبهار معبد بت‌پرستان بود . « 5 » برخى از ارباب نظر را عقيده برينست كه اين كلمات استن - استب و غيره همه محرفات كلمه ستوپه است ، كه بر معابد خاص بودايى اطلاق شدى . « 6 » و اين قبهء

--> ( 1 ) - مجمع الغرايب خطى 74 ببعد ( 2 ) - جغرافياى تاريخى 59 ( 3 ) - معجم البلدان 5 / 307 ( 4 ) - مروج الذهب 2 / 137 ( 5 ) - كتاب البلدان 323 ( 6 ) - سيد سليمان ندوى در تعلقات عرب و هند 121