( يكى از پيشوايان اين مذهب و متوفى 495 م ) تشكيل و در آن مذهب نسطورى ، كيش واحد تمام عيسويان ايران قبول شد ، درين مجمع از طرف خراسان ، رئيس روحانيون نسطورى هرات كه نام گبرئيل ( جبريل ) « 1 » داشت شامل گشته بود « 2 » ، كه اين هم و فرت و اعتبار مسيحيان خراسان را مىرساند . اصطخرى و ابن حوقل متفق القولند كه بالاى كوه هرات آتشكده‌يى معمور بنام سرشك SIRISHK موجود است ، كه بين آن معبد و شهر ، كليساى ترسايان وقوع داشت « 3 » و ازين روايت برمىآيد ، كه ترسايان تا حدود قرن سوم و چهارم هجرى هم در هرات بوده و كنشتى معمور داشته‌اند . بقول البيرونى در خراسان كليساهاى هر دو فرقهء معروف مسيحيان وجود داشت ، در مرو خراسان ، مطران فرقهء ملكائيه ( منسوب به ملك روم ) سكونت ميكرد ، و اين مركز دوم اين فرقه بعد از بغداد در كشور خلافت بود ، و روز پنجم ماه شباط ، ذكران سيس جاثليق گرفته شدى ، كه نخستين بار كيش نصرانى را به خراسان آورده بود . و نيز بتاريخ 25 نيسان ذكر ان ايليا جاثليق خراسان بود ، و گويند كه 200 صد سال بعد از مسيح برشيا نام قسيس ، نصرانيت را در مرو رواج داد ، كه ذكر ان او در 21 حزيران گرفته مىشود . هكذا روز 14 تموز ذكر ان يوحناء مروزى است كه در عصر البيرونى كشته شده بود . « 4 » در سنه 31 ه 652 م چون يزدگرد سوم پادشاه آخرين ساسانى را در مرو بكشتند ، جسدش را در آب درياى مرو افگندند ، جريان آب دريا ، اين جسد بيجان را در مصب رزيق برد ، و در انجا بشاخ درختى گير كرد ، اسقف مسيحيان بمشاهدهء جسد او را شناخته از آب برآورد و به خاك سپرد . « 5 » و ازين هم برمىآيد كه در قرن

--> ( 1 ) - احتمال دارد كه نهر معروف جبريل هرات كه از اوايل دورهء اسلامى تاكنون به همين نام مشهور است ، منسوب به اين شخص تاريخى باشد . ( 2 ) - كريستن سين در ساسانيان 390 ( 3 ) - صورة لارض 438 مسالك الممالك 264 ( 4 ) - آثار الباقيه 289 ، 294 ، 296 ، 299 و 300 ( 5 ) - غرر اخبار ملوك الفرس و سيرهم ترجمه فارسى 363 طبع تهران 1328 ش