ابن حوقل گويد : كه غلامان توركى خراسان در بها و زيبايى نظير ندارند ، و هر غلام يا كنيزى را به سه هزار دينار فروشند ، كه حتى غلامان و جوارى رومى نيز بدين قيمت نباشند « 1 » از موالى خراسانى مشاهير ادارى و علمى و سياسى زيادى در عالم اسلام و قلمرو خلافت برامدند ، كه از انجمله اشناس مملوك نعيم بن خازم ، و ايتاخ مملوك سلام بن ابرش ، و وصيف زراد مملوك نعمانيان ، و سيما مملوك فضل بن سهل از رجال مشهور دربار عباسى و لشكركشان دلاور و نامدار بودند . « 2 » و مولف نامعلوم تاريخ سيستان نامهاى بسا از رجال جنگى و علمى و دينى را مىآورد ، كه از موالى سيستان بودند ، مانند عكرمهء فقيه مولاى عباس ، و معاذ بن مسلم راهنماى تمام خراسان و سيستان و غيره كه عدد ايشان فراوانست « 3 » ، و در سنه 30 ه 650 م هنگاميكه ربيع بن زياد حارثى به فتح سيستان آمد ، اپرويز مرزبان سيستان و دهقان آنجا متعهد شد ، كه هزار وصيف ( غلام مراهق ) را كه در دست هر يكى جامى زرين بود به فاتح عربى بدهد « 4 » موالى خراسانى در دربارهاى خلفاء مورد اعتماد بودند ، و همواره مهمات امور مملكت را بديشان مىسپردند ، و نخستين بار منصور خليفهء عباسى اين مردم را بر اعراب ترجيح داد ، و حتى هنگاميكه مىمرد ، ثلث مال خود را به موالى خويش وصيت كرد « 5 » و به فرزندش المهدى توصيه نمود ، كه با موالى و مخصوصا خراسانيان كه اموال و خون خود را در راه دولت عباسى ايثار كرده بودند ، رويه نيك نمايد ، و ايشانرا به خود نزديك گرداند ، و در عدد آنها افزايد . و اگر يكى ازيشان در گذرد ، جاى او را بفرزندانش دهد . « 6 » در دربار و كشور عباسى ، موالى خراسانى آنقدر پيش رفتند ، كه مورد كينه اعراب

--> ( 1 ) - صورة الارض 2 / 452 ( 2 ) - البلدان 22 ( 3 ) - براى تفصيل رك : تاريخ سيستان 18 ( 4 ) - تاريخ سيستان 82 ( 5 ) - الفخرى 21 ( 6 ) - ابن اثير 6 / 7