سامانيان بلخ ظهور كردند . دهگانان در دربارهاى شاهان مقام پاسبان شاهى را هم داشتند ، و مانند نايت‌ها KNIGHTS كه در دربارهاى ديوك‌هاى اروپا به نوبت پاسبانى ميكردند ، دهگانان نيز همين وضع را داشتند و بقول نرشخى : « ملكه بخارا ما در طغشاده پانزده سال ملك داشت . . . وى قاعده نهاده بود بر اهل روستاى كه هر روز از دهقانان و ملك‌زادگان دويست برنا كمر زرين بربسته و شمشير حمايل كرده به خدمت آمدندى و از دور بايستادندى . . . و روز ديگر قوم ديگر آمدندى و بر همين صفت خدمت كردندى » . « 1 » درين عصر با طبقهء اشراف دهگانان ، يك طبقهء ديگر توانگران هم ذكر مىشوند « 2 » كه بقول بار تولد از راه تجارت با چين و كشورهاى ديگر پول‌دار شده بودند ، و طبرى اين سوداگران را هم‌پايهء ملوك ميداند « 3 » و نرشخى گويد : كه اين سوداگران جايدادها و دارايى فراوانى داشته و در كاخها زندگى ميكردند ، و با دهگانان و اعراب هم دوستى ايشان برقرار بود ، و اعراب اين طبقه را به نظر قدر ديده و قابل تقليد مىدانستند . چنانچه بقول طبرى : قتيبه فاتح عصر اموى ، دلاوران عربى خود را « دهگانان عرب » خطاب ميكرد ، تا ايشان را به شجاعت و مقاومت تحريك كند . « 4 » علاوه بر طبقهء دهقانان در همين گروه نخستين و حاكم جامعهء آنوقت ، شهريگ ( شهريج عرب ) و مرزبان و كنارنگ و غيره نيز وجود داشتند ، كه در خراسان از جملهء طبقات حاكمه و مسلطه بودند ، و مورخان عربى ذكر ايشانرا مىآورند ، و ما تفصيل آنها را در همين فصل در مباحث اداره و تشكيلات دولتى داده‌ايم .

--> ( 1 ) - تاريخ بخارا 9 ( 2 ) - همين كتاب 9 ( 3 ) - بار تولد در تركستان به حوالت طبرى 2 / 1442 ( 4 ) - همين كتاب