اين دفتر ترتيب يافت ، نام هفت هزار نفر لشكريان خندق ماخوان را در ان ثبت كرده بودند ، كه بو مسلم يك بار فى نفر سه درهم و باز چهار چهار درهم بوسيلهء آمر دفتر بايشان بخشيد . « 1 » كذلك بو مسلم در گيرنگ ( جيرنج ) نيز لشكر گاهى بقيادت محرز بن ابراهيم داشت ، كه رابطهء نصر بن سيار حكمران اموى را از مرو رود و بلخ و تخار قطع ميكرد ، بو مسلم به ابو صالح كامل امر داد ، تا مردى را براى ثبت عساكر محرز به گيرنگ بفرستد ، و او حميد ازرق كاتب را به لشكرگاه محرز فرستاد ، تا او در حدود هشت صد نفر را با نام پدر و مسكن ايشان داخل دفتر نمود . « 2 » نظام تعبيه : در لشكركشىهاى نخستين عصر اسلامى ، مسلمانان ترتيبى داشتند كه حضرت عمر در نامه‌يى به سعد بن ابى وقاص شرح داده بود ، و نكات مهم اين هدايات عسكرى چنين است : « همواره با لشكر مسلمانان در رفتار ايشان همراه باش ، و بر راهى كه در ان زحمت بينند ايشانرا مبر ، در هفته يكروز و شب با لشكريان خويش يكجاى باش . ! و در بين ايشان كسانى را كه بريشان اعتمادى نباشد مگذار ! و در ستم بر اهل صلح ، پيروزى بر اهل حرب مجوى ! همواره در طليعه لشكر خويش ياران نيرومند و اهل رأى خود را برگمار ! و بايشان بهترين اسپ سوارى بده ، و وضع زمين جنگ را چنانچه اهل آن دانند به خود معلوم نما ! و با دشمن آن كن كه وى با تو كند . . . » « 3 » همچنين حضرت على در واقعهء جنگ صفين سنه 37 ه 657 م به لشكريان خود چنين هدايت داده بود :

--> ( 1 ) - طبرى 6 - 34 ( 2 ) - طبرى 6 - 27 ( 3 ) - تاريخ الاسلام السياسى 1 - 375