بارى قوافل تجارتى ولايات شمال هندوكش از راه كابل و لغمان به سواحل درياى سند و هندوستان ميگذشت ، و لغمان نيز جاى بازرگانان و بارگه هندوستان بود ، و بعد از ان دنپور ( حدود جلال آباد كنونى و آدينه پوربابر ) جايگاه بازرگانان تمام خراسان و تاجران مسلمان بود « 1 » . در آخر وادى پشاور به طرف شرق ، شهر معروف ويهند افتاده بود ، كه پايتخت ثانوى كابلشاهان شمرده مىشد ، و اكنون روستاى هند بر كنار راست درياى سند ، مقابل اتك بجاى ويهند تاريخى موجود است . اين شهر تجارتگاه بين هند و پشاور و كابل بود ، و تا اواخر قرن چهارم هجرى مسلمانان در ان اندك بودند و جهازهاى هندوستان بيشتر بدين ناحيت مىافتاد « 2 » . دوم : راه دوم تجارتى افغانستان به شرق از غزنه و ولايت پختيا از درهء گومل و غيره به بنون ( بنيان قديم ) ميرسيد ، كه از انجا از راه معبر نيلاب بسرزمين پنجاب كنونى ميگذشتند . غزنه شهرى معمور بود ، و بقول ابن حوقل در تمام بلاد اين نواحى شهرى به آبادى غزنه و كثرت اموال و تجارت نبود ، و آن را هم گذرگاه هند ميشمردند « 3 » و چون در شمال با وادى كابل و در جنوب غرب با وادى ارغنداب و هلمند پيوستگى داشت ، اهميت تجارتى آن بيشتر بود ، و در اطراف آن مردم خلج ( كوچيان غلجى كنونى ) با گوسپندان بسيار و گردنده « 4 » بوده‌اند ، كه وسيلهء انتقال اموال و كالاى بازرگانى به غزنه و يا از ان ميشده‌اند . غزنه با دو مركز تجارتى بزرگ يعنى كابل و باميان ارتباط داشت . اگرچه كابل ( جروس ) در خلافت حضرت عثمان فتح شده بود ، ولى تا عصر يعقوبى حدود 290 ه 902 م شهر سربسته شمرده ميشد ، و جز بازرگانان كسى بدان راهى نداشت ،

--> ( 1 ) - حدود 46 ( 2 ) - حدود 46 ( 3 ) - صورة الارض 450 ( 4 ) - حدود 64