موقعيت مالى خراسان در دولت عباسى بموجب اطلاعاتيكه از ضبط مورخان بدست آمده ، مجموع درآمد مالى دولت عباسى بغداد در عهد هارون و مامون و اوج قدرت آن خلافت قرار ذيل بوده : 1 / بموجب ضبط ابن خلدون از 204 تا 210 ه ( 000 ، 155 ، 396 ) درهم 2 / بموجب ضبط قدامه در حدود 225 ه ( 350 ، 291 ، 388 ) درهم 3 / بموجب ضبط ابن خرداذبه در حدود 232 ه ( 340 ، 256 ، 299 ) درهم و ازين روشن مىآيد كه تمام درآمد مالى دولت عباسى در اوائل قرن سوم هجرى ، در حدود چهار صد مليون درهم بدون اموال اجنسى و غلات بوده است « 1 » اكنون اگر عوائد مالى خراسان را كه 45 مليون درهم بود ، با تمام درآمد خزانهء عباسى بسنجيم ، يك نهم ( تسع ) آن ازينجا بوده است . در حالى كه سيطرهء دولت عربى درينوقت از كرانهاى سند تا آنطرف نيل مصر پهن بود . و ظاهر است كه اخصب بلاد خلافت و منبع مهم مالى آن همين سرزمين خراسان شمرده ميشد . در مالياتيكه از سرزمين خراسان به خزانهء عباسيان رسيدى ، و به 45 ميلون درهم ( - 225 مليون افغانى ) بالغ شدى ، تمام خراسان تا اقاصى نشاپور شامل بود ، ولى ولايات رخذ ( قندهار كنونى ) و زابل و غزنه و كابل در ان نبود ، و در احصائيه‌هاى ابن خرداذبه و البشارى نامى از ان نيست ، بنابر ان اوضاع مالى آن اوقات را با عصر

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 2 / 111 با اين وضع مالى دولت عباسى ، نيروى مالى دولت روم را مقايسه كنيد ، كه بقول گبن مورخ ، دولت رومانى در اوج قدرت آن در حدود 400 مليون درهم عائد داشت ( امپراتورى روما 1 / 110 ) و بگفتهء ابن خرادذبه ماليات پارس در عصر كسرى پرويز تا 720 مليون درهم ميرسيد .