عبد الحي حبيبى
29
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
( 3 ) دودمانهاى شاهى دورهء شاهنشاهى كوشانيان بزرگ از عهد كانيشكا ( حدود 150 م ) تا مدت يك قرن آينده با قدرت و عظمت دوام كرد ، تا كه در 250 م شاپور ساسانى ( 241 - 272 م ) بساط اقتدار اين دودمان را در نورديد ، و طوريكه محققان آثار عتيقه در بقاياى معبد نوشاد بغلان دريافتهاند ، گويا لشكريان شاپور اين معبد را آتش زدند ، كه علايم آتشسوزى پرستشگاه از حفريات آن نمايان است ، و اين حريق و تخريب را موسيو شلوم برژه در حوالى 240 م تخمين مىكند « 1 » اما تسلط ساسانيان در افغانستان دير دوام نكرد و در عهد قباد بعد از 488 م هونهاى هفتلى ( خانان ابدالى ) كه از نژاد آريائى بودند ، از طرف تخارستان بر كابل و زابل و افغانستان مركزى دست يافتند ، كه فتوحات خود را تا كشمير و هند مركزى رسانيدند و بقاياى اين كوشانيان و هفتليان و ملوك مقامى ، تا اوائل عصر اسلامى و قرن هفتم مسيحى باقى ماندند . « 2 » جغرافيون و مورخان عرب مانند يعقوبى و ابن خرداذبه و بلاذرى و ديگران ازين دودمانهاى شاهان محلى بنامهاى شيران باميان و داوران شاه و رتبيلان
--> ( 1 ) - رساله سرخ كوتل بقلم شلوم برژه ص 14 ( 2 ) - بلاذرى در فتوح البلدان فصل فتوح خراسان ( حدود سال 30 ه ) گويد : احنف بن قيس بر قوهستان و طبسين آمد ، و در آنجا هياطله با او مقابل شدند ، كه اهل قوهستان را معاونت ميكردند ( ص 499 )