عبد الحي حبيبى

421

تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )

در حدود 107 ه 725 م در عصر هشام بن عبد الملك اموى ، جنيد بن عبد الرحمن مرى در ولايات شرقى يعنى سند و سرزمين‌هاى مجاور خراسان والى بود ، او در عطيه و بخشش پول شهرت يافت ، ولى با وجود تبذير و اسراف در خزانهء او چهل مليون درهم ( در حدود دو صد مليون افغانى ) باقى بود ، و چون پس ازو تميم بن زيد عتبى به حكمرانى سند آمد ، در خزانه هژده مليون درهم ( در حدود نود مليون افغانى ) را يافت ، « 1 » و بقول يعقوبى همين جنيد ، در ديوان محاسبهء خود ثبت كرده بود : كه از بلاد سند شش صد و پنجاه هزار غلام ، و هشتاد مليون درهم ( در حدود چهار صد مليون افغانى ) را برده است . « 2 » ازين اعداد دو شمار كه جسته و گريخته در صفحات تواريخ باقى مانده به خوبى برمىآيد ، كه سرزمين خراسان و ملحقات آن از نظر اقتصادى نهايت ثروتمند بود ، و يك ثلث عوائد و ماليات تمام دولت عباسى ازينجا تكافوء شدى ، و حتى المقدسى در عمران بلاد خراسان گويد : « ما شهرهايى مانند بغداد داريم ، در حالى كه در خراسان قراى بزرگتر ازين شهرها موجود است . » « 3 » اهميت مالى خراسان در نظر خلفاء به حدى بود ، كه بسا از خلفاء عباسى مملكت خود را تنها عبارت از خراسان شمردندى ، و هنگاميكه استعفاى غسان بن عباد عامل خراسان را به مامون خليفهء عباسى رسانيدند ، مامون با تعجب اظهار داشت : « نميدانم چرا اين نادان از خراسان استعفا داده است ؟ در حالى كه من در مملكت خويش جز خراسان جائى را نمىشناسم » . « 4 » بقول جرجى زيدان : ماليات خراسان تا چهل مليون درهم ميرسيد ، و اين مبلغ باضافهء خراج عراق ، نصف ماليات سرتاسر مملكت عباسى بود ، و بنابرين خلفاى

--> ( 1 ) - فتوح البلدان 541 و 542 - تاريخ اليعقوبى 2 / 317 ( 2 ) - تاريخ اليعقوبى 2 / 317 ( 3 ) - احسن التقاسيم 122 ( 4 ) - تاريخ اليعقوبى 2 / 456