جمال رضايى
737
بيرجندنامه ( فارسى )
پُش [ ت ] . شُر sor : شاش . شُرِ اشكم sore eskam : شاش بزرگ ( مدفوع انسان ) . شُرِ اوّ sore ow : شاش كوچك ( ادرار ) . شَربَت sarbat : شربت . شَربَتِ استاسَن سُرُپ sarbate estasan sorop : شربت " استاسِن " ( در اواخر سدهء سيزدهم پزشكى انگليسى در درمانگاه كنسولخانهء انگليس كار و طبابت مىكرد به نام " ستاسِن stasen " . اين طبيب شربتى از موادّ مسكّن و آرامبخش براى درمان سينهدرد و سرفه درست كرده و آن را به اسم خود " ستاسِن سيرُپ stasen sirop " نام نهاده بود . شربت مزبور را دواسازهاى بيرجندى تركيب مىكردند و مىفروختند و خيلى شهرت پيدا كرده بود و مردم به آن مىگفتند شربتِ استاسَن سُرُپ sarbate estasan sorop " . اگر به ياد آوريم كه " استاسَن estasan " تلفّظ گويشى " استاد حَسن " و " سُرُپ " sorop " تلفّظ گويشى واژهء " سُرب " است . تلفظ گويشى نام اين شربت بىتناسب و خيلى مضحك به نظر خواهد آمد ) . شُروُكّ sorukk : شاشو . نك : شُر . شُريده [ ن ] soride [ n ] : شريدن . شَفا safa : شفا . شَفا دَاده [ ن ] safa dade [ n ] : شفا دادن . شَفا يَافته [ ن ] safa yafte [ n ] : شفا يافتن . شَفتَالو saftalu : شفتالو ، هلو ( برگ آن را براى دفع كرم معده مىخوردند ) . شَقَاقرُوس saqaqorus : شقا قروس . قانقاريا ( براى درمان آن عضو مبتلا را قطع مىكردند . اين بيمارى موجب سياه شدن استخوان مىشود ) . شَقَاقُل saqaqol : ، شقاقل ، زردك صحرايى . ( نك : زَردَكِ رِاگى ) . شَقَزى saqazi : كسى كه مفصل استخوان رانش از لگن درآمده و بيرون زده باشد . " شَقَز saqaz " : در گويش بيرجند به مفصل بالايى استخوان ران گفته مىشود ) . شِكر sekar : شكر . شِكَر گَردوُ sekar gardu : دارويى به صورت گَرد كه براى درمان تراخم به كار مىرفت ) نك : گَردوُ . شِكَم رَوى sekam ravi : شكم روى ( اسهال ) . شَل sal : شَل . نك : شَلمُوت . شَلِ پَل sale pal : شل و پَل . شَلقَم salqam : شلغم . شُل مَزَنگ sol mazang : مردى كه ناتوانى جنسى داشته در جماع ناتوان باشد . مَزَنگ به معنى " نرى " و آلت مردى است . شَلى sali : شلى ، شَل بودن . شَليده [ ن ] salide [ n ] : شليدن . نك : وَرشَليده [ ن ] .