جمال رضايى
666
بيرجندنامه ( فارسى )
فصل شش مسكرات " مسكرات " به نوشابههايى گفته مىشود كه آشاميدن آنها " مستى " ( سكر ) مىآورد يعنى " مشروبات الكلى " . اينگونه مشروبات كه " نجس " است و شرب آنها گناهى بزرگ شمرده مىشود و در عرف و نزد مردم هم ناپسنديده و نكوهيده مىباشد دوستدارانى داشت كه آنها را " پنهانى " درست مىكردند و " نهانى " مىخوردند . در بيرجند آن زمان دو نوع از اين آشاميدنىها شناخته بود : يكى " شراب " و ديگرى " عرق " . " شراب " را معمولا از انگورهاى پرآب " قرمز " و " سياه " در خم يا خمره " مىانداختند " و طرز انداختن آن مانند " سركه " بود با اين تفاوت كه مادّهء ديگرى به آن نمىافزودند ، و " عرق " را از كشمش يا مويز خيس خورده و تخمير شده " تقطير " كرده و " مىكشيدند " . " عرق " را در ديگ دردار مخصوصى تقطير مىكردند . ديگى كه با آن " عرق " مىگرفتند و مىگيرند " نيچه neyce " نام دارد كه در فارسى هم همين تلفّظ و معنى را دارد . اين ديگ درى دارد با لبهء بلند و درون گود كه دو لوله در دو سوى آن - يكى از درون و بالاى آن و ديگرى در زيرش - تعبيه شده است . از اين ديگ براى تقطير هر چيزى مانند گرفتن " گلاب " و انواع " عرقيّات " معطّر و دارويى نيز استفاده مىكنند . " نيچه " تلفّظى ديگر از واژهء " نايچه " و " نايژه " است كه در فارسى به معنى گلوگاه و لولهء ابريق و لولهء هر چيز ديگر مىباشد . بجز اين دو نوع " مشروب " كه در خود بيرجند گاهى " مىانداختند " / " مىگرفتند " / " مىكشيدند " بندرت برخى مشروبات خارجى نيز يافته مىشد . چنان كه در جاى خود يادآورى