جمال رضايى

621

بيرجندنامه ( فارسى )

مىگشت . متصدّى تقسيم " قلور " با " آبگردان " آن را تقسيم مىنمود و در ظرف يا كاسه‌اى كه هركس همراه داشت مقدارى - متناسب با تعداد افراد خانوادهء او - مىريخت و براى محترمين محلّه و نيز كسانى كه در تهيّهء موادّ لازم به نحوى و به نوعى كمك كرده ولى در هنگام تقسيم حاضر نشده بود ظرفهايى پر كرده و به خانه‌هايشان مىفرستاد . پس از اتمام اين كار همگان در جمع كردن و شستن لوازم و ظرفها و . . . شركت مىكردند و اين كار را ثواب مىدانستند و به فاصلهء كوتاهى سر كوچه و پاى ديوار را تميز مىنمودند . و " علم " را برمىداشتند و به جايگاه اصلى آن مىبردند و انتظار مىكشيدند كه هرچه زودتر باران ببارد و اگر رحمت خدا نازل مىشد و بارانى مىباريد بسيار شاد مىشدند و آن را نتيجهء " قبول " شدن نذر و نيايش خود مىشمردند و بديهى است كه در باور خود راسخ‌تر مىشدند . اين رسم هنوز هم معمول است و منحصر به بيرجند نيست و در بسيارى از شهرها - بويژه در جنوب خراسان " رسمى متداول است . « 1 » 4 - 8 - اتّالوّ attalow : چند پسر و دختر هفت هشت ساله گرد مىآمدند و چوب بلندى ( تقريبا به طول يك متر و نيم ) برمىداشتند و قطعاتى پارچه پاره بر سر آن مىبستند و آن را به شكل يك " علم " در مىآوردند ، اين علم‌گونه را " اتّالوّ attalow " مىخواندند و مىخوانند . بزرگترين بچّه " اتّالوّ " را بر مىداشت و همه به راه مىافتادند و به در خانه‌هاى اشخاص مرفّه و متمكّن مىرفتند و سروده‌اى را كه ويژهء اين مورد بود همه باهم با صداى بلند مىخواندند و طلب باران مىكردند و معمولا صاحبخانه‌ها انعام يا شيرينى يا ميوه‌اى به آنان مىدادند . آن سروده اينست : اتّالوّ ، متّالوّ attalow mattalow : اتّالوّ « 2 » متّالوّ . اى خدا باراك [ ن ] ey xoda baro ko [ n ] : اى خدا باران كن . باران اوّ شالاك [ ن ] barone owsalo ko [ n ] : باران آبشاران كن . اتّالوّى ما تشنه شده attalowye ma tosne sede اتّالوّى ما تشنه شده . وركو و ور پشته شده var ku vo var poste sede : بر كوه و بر پشته شده ( رفته ) .

--> ( 1 ) . نك : شكورزاده . " عقايد و رسوم مردم خراسان " . " آش سر كوچه " . صص 35 - 33 . ( 2 ) . اين واژه برابر فارسى ندارد ولى در گويش بيرجند گاه به " مترس " و " مترسك " كه به آن " داهول " مىگويند نيز اطلاق مىگردد يعنى چيزى كه در پاليزها و كشتزارها براى رماندن پرندگان و جانوران نصب مىكنند .