جمال رضايى
58
بيرجندنامه ( فارسى )
مخاطرات سيل در امان باشند به بلندىها و تپّهها و پشتهها پناه ببرند تا رودها هنگام طغيان جان و مال و سامان زندگى آنها را تهديد نكند يا كمتر به خطر اندازد . 2 - باران : خانههايى كه بر بلندىها و تپّهها بنا مىگرديده در هنگام ريزش باران كمتر از خانههايى كه در زمينهاى پست و آبگير ساخته مىشده آسيب مىديده و پوشش گنبدى خانهها و شيب تند كوچهها مانع از جمع شدن آب باران در پشتبامها و كوچه مىگرديده و به خانهها آسيب نمىرسيده است . 3 - امنيّت : سوابق تاريخى نشان مىدهد كه اين شهر هميشه از سوى مهاجمان و غارتگران تهديد مىشده است . اشرار و چپاولگران افغان و بلوچ و حتّى تركمن گاهبهگاه به اين شهر حمله مىكرده و برخى از مردم را مىكشته و اموال و دارايى آنان را به يغما مىبردهاند . بناى شهر بر بلندىها و ايجاد برج و بارو در پيرامون شهر و ساختن دو قلعه در شرق و غرب آنكه از زير زمين با نقبى بههم مربوط بودهاند نمايانگر اين وضع است . ساختن خانهها بر روى تپّهها و پشتهها و ديدهبانهايى كه در قلعهها مىگماشتهاند باعث مىشده كه مردم مهاجمان را از دور ببينند و به چارهجويى برخيزند . بهعلاوه كوچههاى تنگ و پر پيچ و خم و با فراز و نشيب بسيار حملهء مهاجمان را دشوار و دفاع از خانهها را آسان مىكرده و مردم مىتوانستهاند حتّى با زدن سنگ و ريختن آتش از بالاى بامها و ساباطها بر سر آنان از خود و خانههايشان دفاع كنند و مهاجمان را پراكنده و متوارى سازند . 4 - مقاومت بناها : ساختن تنگاتنگ و چسبان خانهها باعث مقاومت بيشتر ديوارها و سقفها مىشده و ديوارهاى بههم چسبيده يكديگر را نگه مىداشتهاند . 5 - صرفهجويى در زمين : تراكم بيش از حدّ خانهها و احداث كوچههاى تنگ و ايجاد ساباطها و استفادهء از آنها براى ساختن مسكن مايهء صرفهجويى در زمينهاى ساختمانى مىشده است . 6 - حفظ زمينهاى زراعتى : چون مقدار قابل توجّهى از نيازمندىهاى زندگى مردم اين شهر كه در گذشته « قصبه » اى بيش نبوده از زمينهاى زراعتى ( كشمانها ) تأمين مىشده دريغ مىآمدهاند كه آن زمينها را به ساختن خانههاى مسكونى اختصاص دهند ، از اين جهت خانهها را متراكم مىساخته ، كوچهها را تنگتر احداث مىكرده و حتّى بر روى ساباطها خانهسازى مىكردهاند . 7 - روابط خويشاوندى و شغلى : تا اوايل اين سده و حتّى يكى دو دهه پس از آن به سبب اوضاع اجتماعى ، روابط خويشاوندى در خانوادهها بسيار زياد بود تا حدّى كه اعضاء هر خانواده به يكديگر متكّى بودند و در برآوردن نيازهايشان هميارى مىكردند ، به همين جهت