جمال رضايى

531

بيرجندنامه ( فارسى )

3 - 18 - سه‌بجولى / سه‌پلشت se bajuli / se palast ( سه‌بجولى ) : اين بازى مخصوص پسران جوان و مردان قمارباز بود كه با سه عدد بجول انجام مىگرفت بدينسان كه : سه بجول ( معمولا ارقه ) تهيّه مىكردند و آنها را با رنگ‌هاى گوناگون رنگ مىكردند و درشترين يا خوش‌تراش‌ترين آنها را به رنگ قرمز درمىآوردند و به اين بجول مىگفتند : " دوسر " چون نقش آن در بازى دو برابر بجول‌هاى ديگر بود . هر واحد " برد " را در اين بازى " سر " يا " نقش " مىخواندند و هر واحد " باخت " را يك " پلشت " مىگفتند . در اين بازى حريف‌ها ( يا قماربازان ) دايره‌وار روى زمين در كنار هم مىنشستند . زمين خاكى بين آنها " داو " ( دوّ dow ) ناميده مىشد كه كمتر از يك متر مربع مىبود . نخست يكى از بازىكنان بجول‌ها را در دست مىگرفت و مانند " تاس‌نرد " ( كعبتين ) چندبار آنها را در دست خود تكان مىداد و بعد به ميان داو " مىريخت " . طرز برد و باخت اين بازى چنان بود كه بازيكن پيش از آن‌كه بجول‌ها را " بريزد " به نفرى كه در دست راستش نشسته بود مىگفت : " بخوان " ( بخا boxo و او مبلغى بر زبان مىراند و يا در مشت خود پنهان مىكرد و مىگفت " برو " يا " برو به دو يا سه يا به . . . " پس از آن‌كه بجول‌ها بر روى زمين قرار مىگرفتند به نسبت طرز نشستن آنها بر زمين و تناسب وضع بجول‌ها برد و باخت مىكردند . " نقش " يا " سر " و نيز " بد " يا " پلشت " در اين بازى از يك تا چهار بود يعنى ممكن بود بازىكن در هربار يك تا چهار " سر " و يا " پلشت " بياورد . در هرحال تعداد " نقش " ها يا " بد " ها را در مبلغى كه حريف در مشت نهاده يا گفته بود و نيز در تعداد ارقامى كه گفته بود " برو " ضرب مىكردند و طبق عدد به دست آمده برد و يا باخت مىكردند . اين بازيكن تا وقتى كه " نقش " مىآورد و مىبرد بازى را ادامه مىداد و پس از آن‌كه حساب " برد " خود را با حريف تسويه مىكرد خطاب به نفر بعدى مىگفت : " بخوان " و . . . وقتى كه " پلشت " يا " بد " مىآورد و مىباخت نوبت بازى به نفر دست راستى او مىرسيد و بازى با همين شيوه ادامه مىيافت . اگر بجولى ( پس از ريختن بجول‌ها ) تخت يا قايم روى زمين قرار نمىگرفت و تصادفا " اريب " بر زمين مىنشست گاهى آن را با پف ( فوت ) راست و قايم مىكردند . به اين وضع قرارگرفتن بجول بر روى زمين مىگفتند " نيم‌چس nim cos " . 4 - 18 - چاربجولى car bajuli ( چهاربجولى ) : اين بازى ( يا قمار ) با چهار بجول ( ارقه ) انجام مىشد . طرز نشستن بازىكنان مانند بازى " سه بجولى " بود ولى طرز ريختن قابها تفاوت داشت . در اين بازى سه بجول را در مشت مىنهادند و " دوسر " را كه معمولا قرمز بود با دو انگشت ميانى و شست مىگرفتند و آنها را به بالا پرتاب