آبادىهاى آن منطقه است « 1 » . وجود كتيبهء معروف « كال جنگال » در كوه شرقى نزديك آن نه تنها از ديرينگى آن حكايت مىكند بلكه مىرساند كه « خوسف » - به احتمال قوى - در دورهء اشكانى « ساتراپ‌نشين » بوده است . چنين جايى نميتواند نامى كهن نداشته باشد مگر آن‌كه به موجبى نامش را عوض كرده باشند كه دليلى و نشانى براى چنين تغييرى وجود ندارد . بنابراين درست نخواهد بود كه ما براى معنى اين نام و توجيه كلمه « خوسف » در پى جستن قراين و تشابهاتى در فارسى نو باشيم . به نظر نگارنده اين واژه بازماندهء يك واژه ( صفت ) اوستايى است كه به فارسى باستان هم راه يافته و به فارسى نو نيز رسيده و « خوسف » ، « خسب » و . . . تلفظ يا ضبط شده است . صورت اوستايى اين كلمه « هوسپ huvaspa » ، ( در مؤنث هوسپا huvaspa ) است كه از دو جزء تركيب شده است : يكى « هو hu » و ديگرى « اسپ aspa » . « هو hu » ( - ه ho ) پيشونديست كه معنى « خوب » مىدهد و همانست كه در فارسى به صورت‌هاى « هو » ، « ه » و « خ » در واژه‌هايى مانند هومن ، هوتن ، هنر ، هجير ، خجير ، خجسته و . . . ديده مىشود . « اسپ aspa » همان واژه‌ايست كه در فارسى « اسب » ( و در برخى گويش‌ها « اسپ » ) تلفظ شده و مىشود ، بنابراين واژهء « هوسپ huvaspa » معنى ميدهد : « خوب اسب » يعنى دارندهء اسب خوب كه مىتواند نام شخص يا صفت سرزمين باشد . در فارسى باستان اين كلمه « اوسپ uvaspa » ( در مؤنث اوسپا uvaspa ) تلفظ شده و به صورت وصفى براى سرزمين پارس به‌كار رفته است . داريوش بزرگ در يكى از كتيبه‌هايش در تخت‌جمشيد ( Dpd ) دربارهء فارس مىگويد « 2 » : ا ى م : د ه ى ا - ؟ ؟ ؟ ش : پارس : iyam : dahyaus : parsa ت ى ا م : م ن ا : ا - ؟ ؟ ؟ ر م ز د ا : ف ر ا بر : tyam : mana : auramazda : frabara ه ى ا : ن - ؟ ؟ ؟ با : ا و س پ ا : ا م ر ت - ى ا : hya : naiba : uvaspa : umartiya يعنى : اين دهيو ( كشور ، سرزمين ) پارس [ است ] ، كه آن را به من اهورامزدا فرا بخشيد . ان [ كه ] خوب ( زيبا ) ، خوب اسب ، خوب مرد [ است ] يعنى خوب و زيباست و اسب و مرد خوب دارد . نگارنده چنين مىپندارد كه اين سرزمين را بدان مناسبت « خوسف / خوسب » ناميده‌اند كه اسبان و چهارپايان خوب داشته است . اين نظر را كتاب معروف حدود العالم من المشرق الى المغرب » تأييد مىكند . در اين كتاب چنين مىخوانيم : « خور و خسب دو شهر است بر كرانهء بيابان و آب ايشان از كاريز است و خواستهء مردمان اين شهر بيشترين چهارپاى است » « 3 » . نويسنده به ياد دارد كه تا پنجاه شصت سال پيش كه تنها وسيلهء حمل بار چهارپايان بودند « خر » هاى كشاورزان جلگه خوسف و روستاهاى آن به سرعت و نرمى در حركت معروف

--> ( 1 ) . نك : موسوى ، حميد . خوسف xusf « موقعيت جغرافيايى و يادكردهاى تاريخى » . خراسان‌پژوهى . شمارهء 4 . صص 20 - 15 . ( 2 ) . Kent . R . " Old Persian " . 1953 . P . 135 . ( 3 ) . " حدود العالم من المشرق الى المغرب " . به كوشش منوچهر ستوده . دانشگاه تهران . ص 91 .