جمال رضايى

453

بيرجندنامه ( فارسى )

3 - 1 - سال تحويل منظور از سال‌تحويل ( سال‌تاويل sal tavil ) ساعت و زمانى است كه سال كهنه به پايان مىرسد و سال نو فرا مىآيد و آغاز مىگردد و به اصطلاح سال تحويل مىشود و آن درست در نقطه اعتدال ربيعى واقع مىشود . اين لحظه اهميّت داشت و دارد و براى آن ميمنت بسيارى قائل بودند و هستند و مراسمى برگزار مىكردند كه خوشبختانه فراموش نشده و بلكه با شور و شوق و تقدّسى خاصّ برگزار مىگردد . اين مراسم در كنار سفره « هفت‌سين » برگزار مىشد و مىشود . سفره هفت‌سين سفره‌اى بود سفيدرنگ يا رنگين و نسبتا فاخر كه آن را بر روى زمين مىگستردند . در بالاى سفره دو لاله يا شمع روشن مىنهادند و در فاصلهء ميان آنها يك جلد كلام اللّه مجيد و يك آيينه مىگذاشتند . برخى روى آيينه يك عدد تخم مرغ آب‌پز مىگذاردند و مىگفتند در لحظه تحويل سال تخم‌مرغ روى آيينه مىچرخد . « هفت‌سين » عبارت بود از هفت چيز كه نام همه آنها با حرف « س » آغاز مىشد و معمولا آنها را از اين چيزها انتخاب مىكردند : سبزى ، سيب ، سكّه ، سركه ، سير ، سنجد ، سماق ، سماروغ ( قارچ ) ، سمنو ، سياه‌دانه و سفيدى ( مانند نقل سفيد ، ماست ) . مقدارى از هفت تاى اين چيزها را در ظرفهاى جداگانه و مناسبى مىگذاشتند يا مىريختند و روى سفره به ترتيب خاصّى مىچيدند و علاوه‌بر اينها « سبزه نوروزى » ( سر سوّزى ) ، يك ظرف شيرينى ، يك ظرف نقل سفيد و حبّه نبات ، يك پياله عسل و ظرفى پر از تخم‌مرغ آب‌پز رنگى به نشانه خرّمى ، طراوت ، نعمت و بركت روى سفره مىچيدند و سفره « هفت‌سين » را با آنها مىآراستند . در سفره « هفت‌سين » تغيير زيادى روى نداده و امروزه نيز طبق سنّت به همان شيوه گذشته آن را مىآرايند . تنها تفاوتى كه در اجراى اين رسم ديده مىشود اينست كه حالا برخى به جاى سفره از ميز استفاده مىكنند و يا سفره را روى ميز مىگسترانند و افزون بر آنچه ياد شد گاهى يك يا دو ماهى قرمز كوچك در ظرف آبى مىاندازند و به نشانه « حيات » روى سفره يا ميز مىگذارند . سفره « هفت‌سين » را پيش از سال‌تحويل آماده مىكردند و مىآراستند و همه اعضاء خانواده در كنار آن - با لباسهاى نو و تميز - مىنشستند و معتقد بودند كه هنگام تحويل سال همه بايد در خانه و در كنار سفره جمع باشند تا ميانشان تفرقه نيفتد . هنگام تحويل سال پدر يا بزرگ خانواده دستها را به سوى آسمان بلند مىكرد و دعاى مخصوص تحويل سال را بلند