جمال رضايى
411
بيرجندنامه ( فارسى )
روغن ، شيرهء انگور ، خميرمايه و مقدارى زنجفيل كوبيده ( و در صورت لزوم كمى آب ) خمير مىكنند . وقتى كه خمير آماده شد آن را با « وردنه » به قطر دو تا سه ميليمتر نازك مىنمايند و روى آن را با « پيسه » نقش مىاندازند و با لبهء ليوان يا قالب گردههاى كوچكى از آن مىبرند و در تنور ( و اخيرا در فر ) مىپزند . « زنجفيلى » سنّتى به همين ترتيب تهيّه مىشده و مىشود ولى اخيرا نوعى مرغوبتر از آن درست مىكنند و آن را از آرد سفيد ، شكر ، روغن ، تخممرغ ، شير و زنجبيل كوبيده تهيّه مىنمايند و در « فر » مىپزند . « زنجفيلى » در دورهء سخن ما يك شيرينى خانگى بهشمار مىآمد كه مانند « رو ور كرده » بيشتر براى جشن نوروز پخته مىشد ولى امروز در بازار همه وقت و به فراوانى تهيّه مىشود و يكى از فرآوردههاى صادراتى بيرجند است كه خواهان زياد دارد . 3 - 1 شكافته sekafte : « شكرپنير » را در بيرجند « شكافته » مىنامند و دو نوع مىباشد : نوعى از آن نرم است كه به آسانى زير دندان جويده و خرد مىشود و معمولا آن را مانند « شكرپنير » به عنوان شيرينى و تنقّل مصرف مىكنند و نوعى ديگر دندانپيچ است و به آسانى جويده نمىشود ، از اين نوع بجاى قند در خوردن چاى استفاده مىكنند . اين شيرينى در دو رنگ سفيد و زرد تهيّه مىشود و به نوع زرد آنكه معمولا دندانپيچ است « آبنبات » هم مىگويند . تهيّه و مصرف اين شيرينى با همين ويژگىها در دورهء پژوهش ما معمول بود و بيشتر افراد كمبضاعت بجاى قند از آن استفاده مىكردند . [ 4 - 1 ] كلّهكنجد - كلّه كنو kallekenow : « كنجد » و يا « شاهدانه » ( كنو ) را پاك كرده و بو مىدهند ، مقدارى خرماى تازه ( رطب ) را از هسته جدا مىكنند و به نسبت معينى با كنجد يا شاهدانهء بو داده ممزوج نموده به شكل گلوله ( كلّه / جمجمه ) در مىآورند . اگر خرما را با كنجد بياميزند آن را « كلّهكنجت kallekonjet » و اگر با شاهدانه ممزوج كنند آن را « كلّهكنو kallekenow » مىنامند . اندازه « كلّهكنجد » تقريبا برابر يك فندق بزرگ و اندازهء « كلّهكنو » معمولا برابر با يك گردوى كوچك است . در گذشته نيز اين دو نوع شيرينى را به همين ترتيب تهيه مىكردند ولى گاهى « كلّهكنو » را به اندازهء يك نارنج متوسط درست مىنمودند امّا امروز معمولا آن را به اندازهء يك گردوى كوچك تهيه مىكنند و گاهى آن را به شكل كلّهقندى ( مخروط ) درمىآورند . 5 - 1 نيمرس nimras :