جمال رضايى
401
بيرجندنامه ( فارسى )
« سلمه » نوعى گياه خودرو است كه در كشتزارها و كشمانها مىرويد . طعم « سلمه » اندكى مانند اسفناج است ولى شورمزه مىباشد . از اين سبزى خودرو مانند اسفناج يك نوع خوراك سبزى تهيّه مىكنند كه بسيار لذيذ است و آن را با ماست و معمولا با قروت ( كشك ) مىخورند . گياه سلمه در اسفندماه سبز مىشود و تا اوايل فروردين قابل خوردن است . 4 - 7 - شيرمرغ ( شير مرق Sire morq ) : « شيرمرغ » نام يك نوع گياه خودرو است كه در اسفندماه در كشتزارها سبز مىشود . اين سبزى را خام هم مىتوان خورد . شيرمرغ را مانند اسفناج و سلمه مىپزند و با ماست يا قروت ( كشك ) مىخورند . 5 - 7 - كما ( كما kama ) : اين واژه كه در فارسى « كما » و در گويش بيرجند « كما » تلفّظ مىشود نام گياهى خودرو و بسيار بدبو است كه در اوايل و اواسط اسفندماه در بيابانها مىرويد . از ساقههاى جوان و برگهاى نورستهء نازك اين گياه نوعى خوراك تهيّه مىكردند و مىكنند بدينسان كه نخست « كما » را در آب مىجوشانند و مىپزند و آب آن را بيرون مىريزند تا مقدارى از بوى بد آن گرفته شود آنگاه مانند اسفناج و سبزىهاى ديگر آن را با روغن و سير كوبيده و گاه مغز گردوى كوبيده و تخممرغ و نمك و زعفران تفت مىدهند و با قروت ( كشك ) يا سير ماست و نان مىخورند . خوراكى كه بدين ترتيب از « كما » مىپزند تا اندازهاى بدبو مىباشد ولى بسيارى از مردم آن را مىخورند و معتقدند « خاصيّت » دارد . 6 - 7 - هنگ : « هنگ heng » گياهى است خودرو كه در اوايل بهار در بيابانها مىرويد . « هنگ » بسيار بدبو و از « كما » بدبوتر است و بيشتر روستاييان آن را - مانند كما - مىپزند و مىخورند . 8 - عدسى ( ادسى adasi ) : عدس را آبپز مىكنند سپس آن را در پيازداغ تفت مىدهند و مقدارى نمك ، ادويه و زعفران به آن مىزنند و با نان مىخورند . گاهى عدس آبپز را مىكوبند و يا چرخ مىكنند و در پيازداغ تفت مىدهند و كمى آب هم به آن مىافزايند و مىجوشانند ، و به هر دو نوع عدسى ( ادسى adasi ) مىگويند .