كمى بارندگى و وزش بادهاى سخت - به ويژه در تابستان‌ها - موجب برانگيخته شدن گرد و خاك و غبار مىشود كه گاه صورت گردباد و طوفان « 1 » پيدا مىكند و حتّى رنگ هوا را دگرگون مىسازد « 2 » . بيرجند به سبب موقعيّت جغرافياييش - در دوره‌اى كه ما از آن سخن مىگوييم و سال‌هاى پيش و پس از آن - از نظر سوق الجيشى و بازرگانى اهميّت بسيار داشت : استاد دكتر گنجى در همان مقالهء « ايرانيكا » دربارهء موقعيّت و اهميّت نظامى بيرجند چنين نوشته‌اند : « بيرجند اهميّت سوق الجيشى بسيارى در قسمت شرق ايران دارد و تقريبا در ميانه راه زاهدان - نزديك مرزهاى پاكستان و افغانستان - از سويى و مشهد - مركز استان خراسان - از سويى ديگر ، واقع شده است و به دليل اين موقعيّت جغرافيايى نقش مهمّى در هر دو جنگ جهانى داشته است : به‌عنوان حلقهء ارتباط عمده خطّ دفاعى شرق ايران در جنگ اوّل ( ديكسن DICKSON ص 37 ، رايت Wright ص 173 ) و به عنوان نقطهء مهمّى بر جادّهء تداركاتى متّفقين براى اتّحاد شوروى در جنگ جهانى دوّم ( اسكرين Skrine صص 89 ، 94 138 ، 189 ) . در سال 1909 بريتانيايىها در آنجا كنسولگرى برپا كردند ( رايت Wright ص 87 ) . . . » « 3 » از نظر بازرگانى چون بيرجند در ميانهء راه زاهدان و مشهد قرار دارد تنها راه ارتباطى ايران و هندوستان از طريق خشكى از اين شهر مىگذشت و تا هنگامى كه راه‌آهن سراسرى ايران كشيده نشده بود كليّهء كالاهايى كه از هند به ايران وارد و يا از ايران به هند صادر مىگشت همه به اين شهر وارد و يا از آن خارج مىشد و « شهر » رونق بازرگانى فوق العاده‌اى داشت « 4 » .

--> ( 1 ) . اين خاك باد شديد را در گويش بيرجند « دولخ‌باد dulax bad » و گرد و دراز بالا رفتن آن را « تنوره ( تنوره tanure ) مىگفتند . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر از موقعيّت جغرافيايى و اقليمى بيرجند نك : احمديان . دكتر محمد على . « جغرافياى شهرستان بيرجند » . مؤسّسهء چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى . مشهد 1374 . ( 3 ) . نك : " ايرانيكا " Iranica . زير Birdjand . ( 4 ) . نك : فصل دو از جستار يكم . صص 40 - 35 .