جمال رضايى
281
بيرجندنامه ( فارسى )
و درختهاى انار فراوان داشته ولى به مرور درختهاى آن خشك شده و آنها را بركنده بودند . در اين زمين ديگر زراعت هم نمىشد ولى به « باغ » معروف بود . مالك « باغ آقا » مرحوم آقا سيد على رضا شهيدى از روحانيان معروف بيرجند بود و به همين مناسبت به آن « باغ آقا » مىگفتند . مخزن آبانبار « عمهعمه » در شمال اين زمين قرار داشت . در دهههاى سوم و چهارم سدهء اخير در اين زمين چندين خانهء مسكونى ساخته شد و چند درخت عنّاب كه در گوشهء جنوب شرقى آن بود نيز از ميان رفت . 5 - 2 - باغ بيرجندى : در جنوب باغمنزل آقا سيد حامد فقيهى يك زمين بزرگ زراعتى وجود داشت كه در آن زراعت مىكردند در اين زمين محصور تنها چند درخت عنّاب - در ضلع جنوبى آن - ديده مىشد . اين محصوره به مرحوم آقا على اكبر بيرجندى بازرگان بسيار معروف آن زمان بيرجند تعلّق داشت . در اين « باغ » اكنون خانههاى مسكونى بنا شده است . يادداشت 1 - در اين نوع « باغ » ها كه جز ديوار نشانى از « باغ » نداشت بيشتر چيزهايى مىكاشتند كه به مراقبت بيشتر نياز داشت مانند خربزه ، هندوانه ، خشخاش ( ترياك ) ، چغندر ، شلغم و . . . يادداشت 2 - از اين زمينهاى محصور در دهههاى اخير براى خانهسازى استفاده شده و ديگر از هيچكدام اثرى و نشانى باقى نمانده است . 3 - باغهاى پيرامون شهر : در خارج و بيرون شهر - در محدودهاى كه مورد مطالعهء ماست - چند باغ بزرگ و كوچك وجود داشت كه برخى از آنها باغهاى معتبرى بودند و هنوز برجا هستند . اين باغها از شرق به غرب عبارت بودند از : 1 - 3 - باغ شوكتآباد : « شوكتآباد » روستايى بزرگ است در شرق بيرجند كه با شهر آن روز حدود شش كيلومتر فاصله داشت و از موقوفات شوكت الملك است . در شوكتآباد باغ بسيار آبادى بود و هست كه انواع درختهاى زينتى و ميوه مانند كاج و انار و ميوههاى ديگر و برخى گلهاى زينتى در آن وجود داشت . در اين باغ دو عمارت بزرگ اندرونى و بيرونى ( كه به ارگ شباهت داشت ) احداث شده بود كه گاهى خانوادهء شوكت الملك از آنها استفاده مىكردند و وى از مهمانان خود