جمال رضايى
275
بيرجندنامه ( فارسى )
يك باغچهء انارى كوچك بود كه آن كوچه را هم به نام آن « كوچهء باغچه » مىناميدند . در اين باغچه انواع سبزىها ازجمله « كاهو » به عمل مىآوردند . 16 - 1 - باغ شاهزاده : « معتضدى » از شاهزادگان خاندان قاجار بود كه با خانوادهء شوكت الملك پيوستگى داشت و مدّتى نمايندهء بيرجند در مجلس شوراى ملّى بود . وى كه يك كارخانهء بزرگ قاليبافى هم داشت از مالكان بيرجند بهشمار مىآمد و به نام « شاهزاده » ( شازده sazde ) معروف بود . در جنوب و امتداد باغ آراسته يك باغ انارى وجود داشت كه متعلّق به اين شخص و به نام او معروف بود . 17 - 1 - باغ فرزانه ( 1 ) : « حاجى آقا رضا فرزانه » فرزند كربلايى آقا عبد اللّه و برادر كوچكتر آقا حسين عبد اللّهزاده از مالكان و بازرگانان معتبر و معروف و خوشفكر بيرجند بود . وى دو باغ و يك باغمنزل مشجّر و دو باغ زراعتى در كشمان بيرجند داشت كه آنها را با شماره مشخص كردهايم . باغ ( 1 ) كه اكنون مورد نظر است باغى بود انارى و پستهاى كه در جنوب « كلگاه بويان » قرار داشت . 18 - 1 - باغ صاحب جمع : « صاحب جمع » كه نام خانوادگيش « رخشانى » بود از مأموران و كارگزاران اجرايى حكومت بود . وى يك باغ انارى در جنب و غرب باغ « شاهزاده » داشت كه به نام او به باغ صاحب جمع ( سابجم sab jam ) معروف بود . 19 - 1 - باغمنزل صاحب جمع : صاحب جمع رخشانى بجز باغ مذكور و در غرب آن باغ انارى يك باغمنزل داشت كه باغچهء نسبتا بزرگى داشت . درختهاى اين باغمنزل كه خانهء مسكونى او بود بيشتر انار بود . 20 - 1 - باغ ارگ حسام الدّوله : امير معصوم خان خزيمه ( حسام الدّوله ) باغ بسيار بزرگ و مشجّرى در ميان كشمان ( در غرب كشمان سرده ) داشت . وى در اين باغ كه بجز درخت انار تعداد زيادى درخت كاج هم داشت يك ساختمان بزرگ با يك « ارگ » كه معروف به « كلاهفرنگى » بود احداث كرده بود . اين