فصل دو باغها و باغ‌منزل‌ها در بيرجند آن زمان كه از نظر كشت و زرع هنوز تا اندازه‌اى جنبهء « ده » بودنش را حفظ كرده بود شمار قابل ملاحظه‌اى باغ وجود داشت كه چون همهء آنها - بجز باغ‌كوشه - از آب قنات قصبه مشروب مىشدند در جنوب مجراى آب اين قنات - كه شيب ملايمى به سوى جنوب داشت - احداث شده بودند . علاوه‌بر اين باغها تعدادى از خانه‌هاى اشراف و اعيان و كارگزاران حكومت و مالكان قصبه و بازرگانان و توانگران كه در جنوب نهر قصبه واقع بودند باغ يا باغچه‌اى داشتند . به اين نوع خانه‌هاى بزرگ و پردرخت « باغ‌منزل » مىگفتند ، تعداد اين باغ منزل‌ها نيز قابل ملاحظه بود . واژهء « باغ » در بيرجند به معنى عامّ خود به هر زمين محصورى كه در آن درخت كاشته باشند يا زراعت كنند اطلاق مىشود . از اين لحاظ باغهاى بيرجند دوگونه بودند ؛ يك نوع باغهاى مشجّر و پردرخت و نوعى ديگر باغهاى زراعتى بىدرخت يا بسيار كم‌درخت . علاوه بر اين باغها تعدادى باغ ( بزرگ و كوچك ) در خارج شهر نيز بود از اين قرار : 1 - باغهاى درختى ( مشجّر ) : بيشتر باغهاى درختى بيرجند « انارى » بودند و باغى كه درخت ديگرى در آن غرس شده باشد نادر بود . در برخى از همين باغهاى انارى گاهى درخت زرشك ، انجير ، عنّاب ، پسته هم به چشم مىخورد . در تمام بيرجند يك باغ زرشكى بوده كه آن هم به « انارى » تبديل شده بود و دو باغ پسته‌اى نيز وجود داشت . در باغ‌منزلها گاهى درختهايى از نوع كاج و ندرتا سرو و درختهاى زينتى ديگر ديده مىشد . اين باغها و باغ‌منزلها كه عموما در جنوب نهر قصبه واقع بودند از شرق به غرب عبارت بودند از :