« چهكند » در شمال غربى بيرجند يك راه باريك وجود داشت كه هنوز هم هست . در نقطه‌اى از اين راه كه راه « هاشم‌آباد » و « نارمنج » آن را قطع مىكند حوضى بود كه به نام « حوض كلاتهء حاجى » معروف بود . اين حوض اكنون وجود ندارد . حوض مزبور از آب « قنات چهكند » آبگيرى مىشد . 22 - 5 - حوض كلاتهء غلام ملّا على : « كلاتهء غلام ملّا على » ( قلم ملّالى qolom mollali ) روستاى كوچكى است در جنوب بيرجند در دامنهء شمالى كوه‌پايهء باغران . بر سر راه اين ده هم حوضى بود كه آن را به نام اين روستا مىخواندند و اكنون از ميان رفته است . 23 - 5 - حوض لاله : در دو كيلومترى شرق بيرجند آن زمان و بر كنارهء جنوبى راه « شوكت‌آباد » حوضى بود كه در تأسيسات پادگان نظامى كنونى بيرجند تخريب شده و از ميان رفته است . اين حوض به نام « لاله » ( لاله lale ) خوانده مىشد . * * * « حوض » هايى كه شناسانده شدند همه « انبارگونه » هايى بودند كه در خارج شهر ولى در محدودهء پژوهش ما ( تا شعاع 15 كيلومترى بيرجند آن زمان ) قرار داشتند و برخى هنوز وجود دارند و در آن‌ها آب شيرين ذخيره مىكردند . به‌جز اين حوض‌ها سه حوض در خود شهر وجود داشت كه از نوع حوض‌هاى ياد شده نبودند . دوتا از اين حوض‌ها كه در مسير نهر « قصبه » احداث شده بودند مانند استخرهايى بودند كه آب « قصبه » از آن‌ها مىگذشت و يكى در « خيرآباد » در نزديكى « مصلّا » بود كه از آب قنات « خيرآباد » پرآب مىشد ، بدين شرح : 24 - 5 - حوض ميرحسن خان / نقشى : در شمال كوچهء معروف « خواجه‌ها » و شرق « حمّام زنانهء غيناب » منزل بزرگى بود كه به « ميرحسن خان » تعلّق داشت و در حقيقت يك حسينيّهء بزرگ بود . اين خانه حياطى بسيار بزرگ داشت و در ميان اين حياط حوض بزرگ استخرمانندى بود كه چون رويه و كناره‌هاى لبه‌هاى آن « نقش » داشت به آن « حوض نقشى » هم مىگفتند . آب قصبه از اين حوض مىگذشت بنابراين هميشه آب آن تازه بود و راكد نمىشد ، برخى از مردم به‌ويژه جوانان از اين