جمال رضايى
160
بيرجندنامه ( فارسى )
زمينهاى زراعتى اين قنات در جنوب غربى شهر و در غرب كشمانقصبه قرار داشته و دارد و خود « كشمانى » مستقلّ است كه بهجز « كوشه » به نام « عبّاسآباد » هم خوانده مىشود . 3 - قنات خيرآباد : بهجز دو قنات مذكور كه هر دو در دامنهء شيب جنوبى تپّهء شهر جارى بوده و هستند ، در محلّهء « خيرآباد » از آب كاريز روستايى به نام « خيرآباد » هم استفادههايى مىشد . اين قنات را « ميرزا محمّد على » نامى كه در اواخر سدهء سيزدهم خورشيدى « مستوفى » قاين بوده و به همين سبب به « ميرزا محمّد على مستوفى » نامبردار گشته بود ساخته و مقدارى از آب آن را بر حمّام و تكيه « مصلّا » و كاروانسرايى كه ساخته بود وقف كرده بود . آب قنات خيرآباد بسيار شور است و آن را هرچند روز يكبار در جويى سرباز كه از وسط كوچهء اصلى و بزرگ محلّهء « خيرآباد » مىگذشت مىبردند و مخازن حمّام و حوض مصلّا را با آن پر مىكردند . اين آب به اندازهاى شور بود كه هميشه پس از قطع جريان آب ، مسير آن را « شورهء » سفيدرنگى فرا مىگرفت « 1 » . ميرزا خانلر خان اعتصام الملك در سفرنامهء خود - جزء يادداشتهاى روز يكشنبه بيستم جمادى الاولى ( سال 1294 ه ق ) مىنويسد : « . . . ولى همهء خانهها بايد با مشك و كوزه از قناتهاى ما بين شهر كه هر دو در سمت جنوب تپّه و در پاى تپّه آفتابى مىشوند آب به خانه ببرند . در سمت شمال هم ميرزا محمد على مستوفى سابق قاين قناتى جارى كرده . كاروانسرا و حمّام و تكيه و بازارى ساخته است . قناتش حالا آب بسيار كمى مىدهد ، آن هم شور ، براى خوردن خوب نيست ، به ساير شستوشوها مصرف مىشود . . . » « 2 »
--> ( 1 ) . همان كتاب . همان مقاله . ص 283 . ( 2 ) . ميرزا خانلر خان اعتصام الملك . « سفرنامه » . ص 191 .