جمال رضايى
144
بيرجندنامه ( فارسى )
ايوان آياتى از كلام اللّه مجيد بر روى كاشى نوشته شده و كاشىهاى دو ستون شرقى و غربى ايوان با گل و بتّه زينت شده است . در شش گوشهء درونى و داخل بقعه « زاويه » هاى كوچكى تعبيه شده كه مردم در آنها نماز مىگزارند و يا به خواندن دعا و نيايش مىپردازند . باور عمومى مردم اينست كه اين « مزار » بسيار مرادبخش است و مردم در روزهاى مختلف هفته به زيارت آن مىروند امّا روز خاصّ زيارت اين مزار « عصر چهارشنبه » است . عصر چهارشنبهء هر هفته عدّهاى از مردم - زن و مرد ، بهويژه جوانان - به اين مزار روى مىآورند ، عدّهاى « نان و ماست » با خود مىبرند ، هم خودشان مىخورند و هم در ميان زايران « بخش » مىكنند « 1 » برخى « نخود مشكلگشا « 2 » » مىبرند و توزيع مىنمايند . بسيارى از آنها به شبكهء ضريح كه مربعاتى 5 * 5 سانتىمتر است « دخيل » مىبندند و كسانى هم با افروختن شمع « نياز » خود را با « پير مزار » در ميان مىگذارند و از او برآوردنش را درخواست مىكنند . برخى مقدارى پنبه را با روغن آغشته و « ناخنى » و به گفتهء خودشان « روان » ( روّ row ) مىنمايند و آن را آتش مىزنند . اين پنبهء چرب با شعلهاى كم روشن مىشود و مىسوزد و نياز خواهان هنگام سوختن آن دعا مىخوانند و نياز مىطلبند . صبح سيزدهم نوروز هم عدّهاى به آن مزار مىروند تا هم تفرّج و سياحتى بكنند و هم زيارتى بنمايند ، رفتن به مزار « درّهء شيخان » بهجز زيارت جنبهء ديگرى هم دارد كه جوانان به آن توجّه خاصّ دارند و بيننده را به ياد تهرانىهاى جوان روزگار گذشته و رفتن آنها به « شاه عبد العظيم » مىاندازد كه با يك « كرشمه » دو « كار » آنان برآورده مىشد . « 3 » امّا كسانى كه تنها به قصد زيارت و عبادت به اين مزار مىرفته و مىروند به جنبهء ديگر آن اعتنايى نداشته و ندارند . اين زايران قبلا مقدارى « نخود مشكلگشا » تهيّه مىكنند و برمىدارند و به راه مىافتند ، در طول راه غزلى مربوط به « دوازده امام » زير لب مىخوانند كه آن را « دل ز مهر حيدرم » مىنامند . غزل مزبور به صورتى كه آنان از گذشتههاى دور بهياد دارند و مىخواندهاند و اكنون هم مىخوانند اينست : دل ز مهر حيدرم هر لحظه اندر آن صفاست * از پى حيدر حسن ما را امام و رهنماست همچو كلب افتادهام در آستان بو الحسن * خاك نعلين حسين اندر دو چشمم توتياست
--> ( 1 ) . مقدار نان و ماستى كه در قديم مىبردهاند از هركدام « سى سير » بوده است ( سى سير ماس [ ت ] نذر حضرت عبّاس ) ولى امروز مقدار آن بستگى به همّت و توانايى شخص دارد . ( 2 ) . نك : جستار شانزدهم . آجيل مشكلگشا . شماره 9 . صص 625 - 622 . ( 3 ) . چه خوش بود كه برآيد به يك كرشمه دو كار * زيارت شه عبد العظيم و ديدن يار