تاريخ بناى اين حسينيّه به درستى معلوم نيست امّا بايد چند يا چندين سال پيش از سال 1322 هجرى قمرى ( سال فوت اسمعيل خان ) ساخته شده باشد . مرحوم آيتى در « بهارستان » مىنويسد : ( حسب المعمول ده روز اول محرّم را امير مشار اليه به شهر مىآمده و در تكيهء عمارت حضور مىداشته . . . » « 1 » به استناد اين نوشته بايد گفت بناى مزبور چند يا چندين سال پيش از درگذشت اسمعيل خان ( 1322 ه . ق ) بايد پايان گرفته باشد . اين عمارت كه به گفتهء مرحوم آيتى « بنايى عالى و تكيه‌اى باشكوه است » نه‌تنها بزرگترين حسينيّه و تكيهء بيرجند بود و هست بلكه از شاهكارهاى معمارى زمان خود به‌شمار مىآيد و بىهيچ ترديدى همانند آن را در كمتر شهرى از ايران مىتوان يافت . امير مزبور املاك و موقوفات بسيارى به اين حسينيّه اختصاص داده بود و برنامه‌هاى پرهزينه و مفصّلى در آن اجرا مىشد ؛ از جمله اين‌كه در ده روز نخست ماه محرّم هر روز افراد يكى از اصناف و يا طبقات را به ناهار دعوت مىكردند و علاوه‌بر آن‌ها هر روز عدّهء زيادى از مستمندان را نيز غذا مىدادند و خود امير بر اجراى امر به‌ويژه اطعام مستمندان نظارت مىكرد . براى اجراى اين برنامهء سنگين در گوشهء جنوب شرقى عمارت يك آشپزخانهء بزرگ و مجهّز ساخته بودند كه به نام « كارخانه » معروف بود و غذايى كه در آن مىپختند از نوع بهترين غذاها و بسيار عالى بود . ابزارها ، لوازم و ظروف مورد نياز پذيرايى در روضه‌خوانى و تهيّهء غذا و اطعام مردم همه از بهترين نوع بود و مخصوص اين حسينيّه تهيّه شده بود . « 2 » اين حسينيّه پس از انقلاب اسلامى به نام حضرت امام رضا ( ع ) به نام « حسينيّهء امام رضا » ناميده شده و محلّ نخستين مدرسهء شوكتى است كه در سال 1326 ه ق تأسيس و داير شده است . « 3 » 29 - 4 - حسينيّهء شيخ فضل اللّه : اين حسينيّه كه يك خانهء مسكونى بود توسّط شخصى به نام « شيخ فضل اللّه » وقف بر روضه‌خوانى شده بود و به نام او آن را « حسينيّهء شيخ فضل اللّه » مىناميدند . حسينيّهء مزبور در كوچهء « برزگران » در جنب « حسينيّهء مهتدى » قرار داشت .

--> ( 1 ) . مرحوم آيتى در دنبالهء اين مطلب مىنويسد « اتّفاقا در يكى از سال‌ها روزى به شكار رفته ، از حضور در مجلس بازمانده و دست او تير خورده و در موقع جرّاحى بديهتا اين شعر را گفته است : از مجلس عزا چو كشيديم دست ما * تيرى كه خورده‌ايم بود ناز شست ما وى شاعر بوده و ديوان شعرى دارد كه به خط ميرزا محمّد رضاى مستوفى ( راغبى ) نوشته شده و به نظر مرحوم آيتى رسيده است . نك : بهارستان . ص 119 . ( 2 ) . براى آگاهى از ويژگىهاى اين حسينيّه و چگونگى آماده كردن آن براى عزادارى نگاه كنيد به : آيتى . ابو الحسن . « خاطراتى از بيرجند » . صص 36 - 32 . ( 3 ) . نك : مدارس جديد . صص 251 - 248 .