جمال رضايى
111
بيرجندنامه ( فارسى )
6 - 1 - كاروانسراى شاهرخسىها ( كاروسرا چارخسييا [ ن ] karvesera caraxsiyo [ n ] ) : اين كاروانسرا در ضلع شرقى « ميدان شاهرخسىها » واقع و كارواننشين بود و معمولا كاروانهايى كه از « شاهرخس » مىآمدند در آن منزل مىكردند . اين كاروانسراها تخريب شده است و در محلّ آن مدرسهاى ( دبستانى ) ساخته و آن را « حكيم نزارى » نامگذارى نمودهاند . 7 - 1 - كاروانسراى شركت شرق ( كاروسرا شركت شرق karvesera serkate sarq ) : در بازارچهء سرّاجها - در ضلع شرقى آن - كاروانسرايى بود كه خيلى گودتر از سطح بازار بود و چندين پلّه به پايين داشت . « شركت شرق » كه يك شركت قاليبافى و بيشتر سهام آن متعلق به « علم » بود آنجا را به كارخانهء قاليبافى تبديل كرد و دفترش را نيز در همان محل داير نمود ، از آن هنگام اين كاروانسرا را به اين نام مىخواندند . پيش از آن اين بنا مدّتى يك پادگان نظامى بود . 8 - 1 - كاروانسراى محسنزاده ( كاروسرا ماسنزاده karvesera mosenzade ) : اين كاروانسرا كه يك سراى تجارتى بود در ضلع جنوبى « بازار لب رود » بنا شده بود و چون دو در داشت - كه يكى به اين بازار و يكى به « ميدان شارخسىها » باز مىشد - به آن « كاروانسراى دو در » هم مىگفتند . اين كاروانسرا به « احمد محسنزاده » ( احمد حاجى محمّد حسن ) تعلق داشت و دفتر تجارتى او هم در همانجا بود . در دهههاى بعد بازرگانان ديگرى مانند « صمدى » و « بهدانى » آن را در اختيار گرفتند و در آن به تجارت پرداختند ، از آن پس اين كاروانسرا را به نام اين دو نفر « صمدى - بهدانى » مىخواندند . 9 - 1 - كاروانسراى خرّازى ( كاروسرا خرّازى karvesera xarrazi ) : « خرّازى » يكى از بازرگانان معروف آن زمان بود و اين كاروانسرا را كه به خانوادههاى « حسينزاده » و « صفّارى » تعلّق داشت خريدارى نموده و در آن به تجارت پرداخته بود ، از آن پس اين كاروانسرا به نام وى « خرّازى » نام گرفت . اين كاروانسرا با فاصلهاى نه چندان زياد در غرب كاروانسراى محسنزاده قرار داشت و يك سراى تجارتى و انبار كالا بود ولى تخريب شده و بلااستفاده مانده است . 10 - 1 - كاروانسراى آراسته ( كاروسرا ااراسته karvesera araste ) : اندكى در غرب كاروانسراى « خرّازى » و در همان ضلع جنوبى « بازار لب رود » يك سراى