حسين مدرسى طباطبائى
87
برگى از تاريخ قزوين ( فارسى )
نامهاى مورخ رجب 1238 « 1 » در اسناد حاضر هست كه بنابر مدلول آن ، حاجى محمد حسين خان افشار چهار دانگ مزبور را از متولى وقت اجاره نموده است ، ليكن معلوم نيست اين سواد تا چهاندازه اصالت دارد . پس از اين در اسنادى ديگر نيز به مسألهء تصرفات غصبى در اين ملك اشاره شده است « 2 » . پس از درگذشت متصرف مزبور ميان ورثهء او از يكسو و متوليان آستانه از سوى ديگر منازعهاى آغاز شد كه ساليانى دراز به طول انجاميد . نخستين سند مربوط به اين منازعه مورخ رمضان 1296 است « 3 » . دوطرف منازعه يكبار نيز در محضر حاكم شروع قزوين مرافعه نموده و حكم به سود وقف صادر شده بود « 4 » پس از اين ، ورثهء خان افشار صورت نزاع را به محاكم شرع دار الخلافه نقل نمودند كه در آنجا نيز امر به زيان آنان گذشت « 5 » ليكن با آشفتگىهاى امور آن دوره و نفوذ محلى خوانين مزبور در منطقهء مورد نزاع با همهء پىگيرىهاى متولى آن دوره ( آقا سيد حسن فرزند آقا سيد احمد ، و فرزندش سيد على ) كه اسناد آن در همين مجموعه هست « 6 » كارى از پيش نرفت و موقوفه همچنان در تصرف متصرفان مزبور باقى ماند . از اسناد اين كشمكش كه در بررسى اوضاع اجتماعى آن دوره بسيار سودمند است به روشنى پيدا است كه چگونه احكام ضد و نقيض متوالى در مورد واحد از دربار و صدر اعظم صدور مىيافته تا آنجا كه حكام محلى نيز نمىدانستهاند كه كدام
--> ( 1 ) . سند شمارهء 71 . ( 2 ) . اسناد شمارهء 89 و 95 و 125 . ( 3 ) . سند شمارهء 117 . ( 4 ) . سند شمارهء 126 . ( 5 ) . اسناد شمارهء 127 و 129 . ( 6 ) . اسناد شمارهء 118 - 121 و 126 - 135 و 139 - 145 و 147 و 148 .