حسين مدرسى طباطبائى
53
برگى از تاريخ قزوين ( فارسى )
نامهء مولى ويردى خان مورخ 1148 « 1 » و اسنادى ديگر ياد مىشود . مجموعهاى كه از اسناد آستانهء شاهزاده حسين در اختيار ما قرار گرفت مشتمل بر حدود سىصد طغرا سند بود كه يكصد و پنجاه طغراى آن در اين بخش معرفى و متن آنها نقل خواهد گرديد . تعداد پنجاه طغرا از اين رقم فرمان يا دستخط شاهانه و 49 طغراى ديگر احكام شاهزادگان و وزراء و مثال و خطاب و دستور از صدور و امراء و حكام و 8 طغرانامه ( معمولا از وزراء و بزرگان ديوان ) و 6 طغرا وقفنامه و 39 طغرا اسناد متفرقه از قبيل حكم شرعى و استشهاد و مزارعه نامچه و اجاره نامچه و مصالحه نامچه و اسناد مشابه است « 2 » . از اين نوع اخير تعدادى قريب يكصد و پنجاه طغرا در مجموعهء مورد سخن بود كه بخشى از آنكه در ايضاح تاريخ آستانه و توضيح نكاتى مبهم فائدتى مهم داشت به خصوص آنچه از آن متعلق به دورهء آقا محمد خان قاجار بود « 3 » در اين بحث نقل گرديد . 47 طغرا از اين اسناد « 4 » مربوط به قرنهاى هشتم تا دوازدهم و 103 طغراى ديگر مربوط به دورهء قاجار است . اسناد مربوط به پيش از دورهء قاجار - گذشته از ارزش خاص خويش و اينكه برخى از آنها نخستين نمونه در نوع خود است - به خصوص از رهگذر آگاهى برنام موقوفات آستانه در آن ادوار و متوليان آن - و خصوصيات ديگر بسيار ارزنده است ، همچنان كه اسناد دورهء قاجارى از نظر اشتمال بر نام و سجل بسيارى از علما و دانشمندان شناخته و ناشناختهء قزوين و حكام
--> ( 1 ) . ايضا : 579 . ( 2 ) . جمع اين ارقام 152 طغراست چه بايد در نظر داشت كه دو سند از اين جمله دو رويه است . ( 3 ) . به صورت دقيقتر در 25 سالهء 1190 - 1215 كه در اين فترت هيچگونه سندى دربارهء آستانه جز همين اسناد در دست نيست . ( 4 ) . يعنى اسناد چاپ شده در اين بحث .