لطف الله هنرفر
173
اصفهان ( فارسى )
كه به وسيلهء خواجه پطرس بنا شده و كليساى وانك كه به وسيلهء خواجه آوديك به اتمام رسيده ، با سبك معمارى شرقى و آرايشهاى طلاكارى و تابلوهاى جالب و ازارههاى كاشيكارى از زيباترين كليساهاى اصفهان است و همه روز گروه كثيرى از سيّاحان داخلى و خارجى از آنها ديدن مىنمايند . سنگهاى مقدّس كليساى ( اوچ كليساى ايروان ) ، كه در فرمان شاه عباس اول به آنها اشاره شده ، هماكنون در كليساى گيورگ ، كه آن را ( كليساى غريب ) نيز مىنامند ، در قسمتى از جلفا كه در حاشيهء خيابان حكيم نظامى واقع مىشود در معرض تماشاى سيّاحان قرار دارد . ارامنه به فرمان شاه عباس اول اجازه يافتند كه با آزادى كامل مراسم مذهبى خود را اجرا كنند . كليساها بسازند و علامت صليب را در بالاى گنبدهاى كليساها نصب كنند و ناقوس بزنند . اكثريت ارامنهء امروز ، كه تعداد آنها در جلفا در حدود 5000 نفر است ، پيرو مذهب ( گريگوريان ) هستند و پيروان كليساى كاتوليك و پروتستان جلفا خيلى معدود است و از چندين خانواده تجاوز نمىكند ، اما جمعيت جلفا در عهد صفوى ، به طورى كه مطلّعين امروز ارمنى اظهار مىدارند ، در حدود سىهزار نفر بوده است كه فقط هزار نفر آنها كاتوليك و بقيه از دستهء گريگوريان بودهاند . در حومهء اصفهان در حدود سيصد نفر ارمنى در چهارمحال و حدود 12 هزار نفر در فريدن ( نواحى كوهستانى مغرب اصفهان ) به سر مىبرند . آبادىهاى محل سكونت ارامنه در فريدن عبارت است از : نماگرد ، قرقن ، سواران ، سينگرد ، خويگون عليا ، سنگباران ، زرنه ، هزار جريب ، ميلاگرد ، سرشگون ، چيگون ، درختك ، هادون ، خونك . كليساى معتبر وانك داراى موزهاى است كه جنب كليسا و در شمال آن واقع شده و داراى سالنهاى متعدد و اشيا و آثار تاريخى است . عمارت موزه در سال 1905 م / 1322 ه ق ساخته شده و داراى تابلوهاى متعدد