لطف الله هنرفر
132
اصفهان ( فارسى )
امريكايى معاصر ، راجع به اين يادگار عظيم تاريخى اصفهان چنين نوشته است : اين بنا با عظمت خاموش و جدى و اسرارآميزش يكى از زيباترين آثار معمارى جهان است . در اينجا تذكر چند نكته لازم است : 1 - بعضى از بازديدكنندگان بناهاى تاريخى اصفهان تصور كردهاند كه دو گنبد شمالى و جنوبى مسجد جمعه در اصل آتشكده بوده و بديهى است اين اشتباه از آنجا ناشى شده كه سبك ساختمان گنبدهاى نظام الملك و تاج الملك در جنوب و شمال مسجد از سبك معابد ايرانى در دوره ساسانيان اقتباس شده است . در قرون اوليهء اسلامى ، كه ايرانيان تدريجا به دين اسلام گرويدند ، به فكر ساختن مساجد باشكوه افتادند و چون قرنها در ساختن بناها و عمارتهاى مختلف سابقه داشتند ، مساجد را به سبك معمارى اصيل ايران ساختند و تزيين كردند ، به اين جهت از نظر سبك شباهت زيادى بين مساجد اوليه و معابد دورهء ساسانى موجود است و همين كيفيت در نظر اول توليد اشتباه مىنمايد . كتيبههاى داخل اين گنبدها شامل آيات قرآنى و كتيبههاى ساختمانى به نام پادشاهان و وزيران وقت است . 2 - در آثار تاريخى موجود مسجد جمعهء اصفهان غير از سبكهاى مختلف معمارى انواع خطوط كوفى و ثلث و بنايى و نستعليق را هم مىتوان مطالعه نمود . 3 - مسجد جمعه درهاى متعدد دارد ، ولى از همهء آنها جالبتر در شمال شرقى مسجد و قديمىترين سردر مسجد مورّخ به سال 515 هجرى است و كتيبه كوفى سردر ، كه خوشبختانه قسمت بيشتر آن باقى مانده است ، از تعميرات مسجد پس از حريقى كه به وسيله اسماعيليه در آن صورت گرفته است حكايت مىكند و بعد سردر باشكوه ديگرى است