لطف الله هنرفر
94
اصفهان ( فارسى )
اهالى اصفهان كه راه كرمان را پيش گرفتند ، بقيهء مردم به پرداخت جزيه تن در دادند ؛ ولى دير زمانى نگذشت كه اصفهانىها به پادگان اعراب تاختند و فرماندهء آنان را به قتل رسانيدند و علم شورش و طغيان برافراشتند ، چون اين خبر به عمر رسيد ، خليفه ابو موسى اشعرى را به عزم تسخير مجدد اصفهان مأموريت داد و اعراب براى مرتبهء دوم شهر را تسخير نمودند و اصفهان از آن زمان به بعد ، براى مدت سه قرن و نيم تحت سلطه و نفوذ خلفاى مدينه و بغداد واقع شد . مورّخان بصره فتح مجدد اصفهان را در سال 23 هجرت ذكر كردهاند . جى و يهوديه - شهر اصفهان در قرون اوليهء اسلامى ، از دو قسمت جى و يهوديه تشكيل مىشده ؛ جى قسمت شرقىتر اصفهان بوده و شامل شهرستان امروز تا حدود محلّههاى قديمى خواجو و ترواسكان و پاى قلعه و كرّان بوده و قسمت ديگرى كه خيابان هاتف امروز از فلكهء شكرشكن تا دروازهء طوقچى محور آن محسوب مىشود و همچنين جوباره يعنى قسمت يهودىنشين اصفهان به نام يهوديه شهرت داشته است . نويسندگان قديم از جى و يهوديه بتفصيل سخن گفتهاند و از آن جمله ابن حوقل و مقدسى ، كه هر دو در قرن چهارم هجرى اصفهان را ديدهاند ، چنين نوشتهاند : جى كه در خاور واقع شده بود ، شهرستانه هم ناميده مىشد و بارويى با صد برج داشت . اما يهوديه از لحاظ وسعت دو برابر جى بود و به اين جهت يهوديه نام داشت كه در زمان بخت النصر ( 562 تا 505 ق . م ) يهوديان را از بابل كوچ داده و در اين مكان ساكن كرده بودند . يهوديه از حيث وسعت با همدان همسرى مىكند و بلكه بزرگترين شهرهاى ايالت جبال است ( قسمت غربى ايران امروز را تا حدود شهرهاى مركزى كه كوهستانى است اعراب جبال نامگذارى كرده بودند ) . البته رى را مىتوان از اين حكم مستثنا كرد .