شامات را اسير كرده بسمرقند مىبرد . هنگاميكه باردبيل رسيد براى استراحت چند روزى در اين شهر توقف نمود و بنا به خواهش خواجه على سياهپوش نوهء شيخ صفى - الدين ، كه در خانقاه اردبيل در مسند جدش ارشاد خلايق مينمود ، آنها را آزاد كرد « 1 » . جمعى از آنان كه عنوان قزلباش يافته بودند در اينحدود سكونت گزيدند و كم‌كم نفوذ و قدرتى يافتند . احترام و ارادت زايد الوصف اينان نسبت بخاندان صفوى و حقشناسى اسراى آزاد شده در مقابل رأفت و مهربانيهاى اردبيليان بيش از هرچيز در ابراز محبت بوميان نسبت بديگر تركان و تلطيف رفتار تركان نسبت بتاجيكان مؤثر گشت و موجبات آميزش و اختلاط آنها را فراهم آورد . از اين زمان گسترش زبان تركى در اردبيل آغاز گشت و كم‌كم در بين عامه رسوخ يافت و زبان رائج مردم گرديد . رواج زبان تركى در آذربايجان قبل از سلطنت صفويان : بعضىها چنين پنداشته‌اند كه شاه اسماعيل صفوى اين زبان را رواج داد و آن را زبان مردم آذربايجان نمود ولى اين گفته‌ها هرآينه بدون توجه بتاريخ بيان شده است زيرا در زمان او بيش از يكصد سال از آزادى و توطن قزلباشها در آن نواحى ميگذشت و در اينمدت آنها از حيث نفوذ و نفرات وسعت بيشترى يافته و با آميزش با تركانى ، كه قبل از آنها در اينحدود زندگى ميكردند ، نسبت ببوميان فزونى قابل ملاحظه‌اى بدست آورده بودند و لذا وقتى كه شاه اسماعيل قيام كرد زبان تركى بين مردم آذربايجان شايع بود و عامه نيز بدان سخن ميگفتند . با اينحال خود شاه اسماعيل هم به زبان تركى گرايشى داشت زيرا صرفنظر از آنكه قسمت بزرگى از سپاه و فرماندهان و مقربان و كارگزاران حكومتش از قزلباشها و تركان بود خود نيز از بطن مادر ترك‌نژاد ( دختر اوزون حسن آق قويونلو ) به دنيا آمده بود . او با آنكه به زبان فارسى آشنائى داشت با اطرافيانش بتركى سخن ميگفت و

--> ( 1 ) - جلد اول « اردبيل در گذرگاه تاريخ » . صفحه 72 .