مركز تجارت آذربايجان بود و بر سر شاخه‌اى از جادهء معروف ابريشم قرار داشت و چون بازرگانان نواحى مختلف ايران و ماوراى ارس در آنجا مقيم بودند ، آشنائى بزبانهاى آنانرا بر مردم اين شهر تا حدى لازم ميساخت و تا نيمقرن پيش هم كه ارامنه در اردبيل سكونت داشتند مردم به زبان آنها آشنا بودند . زبان تركى : زبان تركى ره آورد تركان است كه با نفوذ تدريجى آنها در اين منطقه كم‌كم رائج گشته است . آمدن تركان بايران بعد از اسلام صورت گرفته است . در عهد اشكانيان و ساسانيان طوايف ترك‌نژاد براى بدست آوردن مراتع و چراگاه از مشرق به سمت ايران پيش ميآمدند ولى با اقتدارى كه دولتهاى اشكانى و ساسانى داشتند اجازهء ورود بايران نمىيافتند . چون ساسانيان منقرض شدند و خلافت بغداد نيز در شرق رو بضعف نهاد قبايل ترك به داخل ايران نفوذ كردند و با كثرى كه داشتند حكام محلى را مرعوب خود ساختند و حتى دست بسلاح برده بجنگ ايستادند و سرانجام با غلبه بر حكمرانان ، خود بحكومت نشستند و مثل سلجوقيان سلسله‌هائى بوجود آوردند . از آن ببعد مرزهاى ايران به روى آنها باز شد و طوايف ترك بهر قسمتى از اين ملك كه خواستند راه يافتند . آذربايجان و بويژه ناحيهء اردبيل ، بر اثر مراتع كم نظيرى كه داشت ، بهترين محل براى پرورش دامهاى آنان شد « 1 » و ولايت اردبيل محل هجوم و استقرار عشاير ترك گرديد . اينان در نقاط مستعد نشيمن كردند و حتى براى خود ديه و قريه ساختند و چون حكومت مركزى در دست آنان بود نسبت ببوميان و ساكنان محلى تفوق و برترى يافتند . قابل توجه است كه اردبيليهاى ديرجوش آن روز ، سالها و بلكه قرنها ، از اختلاط با تركان احتراز داشتند و آنانرا بيگانگانى مىپنداشتند كه به پشتيبانى دولت ترك‌نژاد سلجوقى بدين منطقه آمده سكنى گزيده بودند . حتى قرنها بعد نيز كه

--> ( 1 ) - اردبيل تا درياى خزر دوازده فرسخ ، تا جنگل پنج فرسخ ، تا قشلاق مغان ده فرسخ و تا ييلاق سبلان چهار فرسخ فاصله دارد و اين يكى از امتيازات طبيعى آن شهر است و شايد در دنيا از اين حيث منحصر بفرد باشد زيرا هيچ شهرى را نميتوان يافت كه با اين موقعيت و بدين آسانى و فاصله كمتر به ييلاق و قشلاق و جنگل و دريا راه داشته باشد .