بابا صفرى
16
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
قرار داشتند درهم كوبيده شد . امروزه با پيدايش ماشينهاى عظيم راهسازى و بيلهاى « هيدروليك » گشودن يك خيابان و خراب كردن خانهها ، حتى بريدن كوهها امر آسانى شده است ولى در آن ايام فقط بيل و كلنگ و بازوان عملهها بود كه مىبايست آنهمه آبادى را ويران نمايد و خاك و خاشاك آن را بوسيلهء چهار پا و گارى به بيرون شهر منتقل سازد . لذا باز شدن خيابان مدت بالنسبه زيادى به طول انجاميد و چون قدرت مالى و اقتصادى مردم نيز تعريفى نداشت و آثار وقايع دردناكى ، كه قبل از آن تاريخ اين شهر به خود ديده بود ، هنوز كمابيش بر جاى بود ، از اينرو عمران آن سالهاى ممتدى طول كشيد . در اين امر عامل ديگرى نيز مؤثر بود و آن اينكه مركز دادوستد كلى ، مثل شهرهاى ديگر ايران ، بازار بود و در خيابان خريد و فروش نميشد و اگر كسى مغازهاى را نيز آمادهء اين كار مىنمود مشترى و خريدارى ، بويژه در فصل زمستان ، پيدا نميكرد . مسئلهء مسجد نيز قابل توجه بود زيرا خراب كردن مسجد در آن عهد كار نامعقولى بشمار مىآمد و دولت جانب احتياط را از اين حيث رعايت مىنمود . اين بود كه مسجد را در وسط خيابان گذاشتند و دور آن را به شكل دايرهاى براى عبور و مرور درآوردند . مؤمنين و اهل محل نيز بناى آن را نو كردند و با سنگ و آجر مسجد هشت ضلعى زيبائى ، كه دور تا دورش پنجره بود ، ساختند . اين بنا در سالهاى اخير بدستور « مهام » نام استاندار آذربايجان شرقى شبانه ويران گرديد و جاى آن بعدها بميدانى مبدل شد كه در تاريخ تنظيم اين مجموعه ميدان 25 شهريور خوانده مىشود . بموازات ايجاد اين خيابان باغ ملى نيز در سمت غربى نارين قلعه احداث گرديد . محل آن بيشهزارى بود كه « حصارلى باغ » خوانده ميشد . در سال 1303 خورشيدى ، زمانى كه شادروان حاج بيوك آقا واهبزاده رئيس بلديه بود ، اين باغ بوسيلهء آقاى غلامحسين حبيب الهى از صاحب آن ، مرحوم حاج حبيب خوئى ، براى بلديه خريدارى گرديد و بعدها با همت شادروان سرهنگ غلامعلى خان ، فرماندار و فرمانده وقت پادگان اردبيل به صورت باغ زيبائى درآمد . زمين اين باغ نسبت به اطراف گودتر بود از اينرو در قديم آب نهرى كه از محلهء