بابا صفرى
281
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
اين سنگها على العموم به شكل مكعب مستطيل و غالبا نزديك بدومتر طول داشتند و در پنج سطح مستطيل شكل آنها گل و بوتههاى بسيار زيبائى حجارى شده در دور تا دور سطح جانبى آنها سورهها و آياتى از قرآن مجيد به خط برجستهء كمنظيرى نقر شده بود . نام صاحب قبر نيز در قسمت بالاى گل و بوتههاى سطح فوقانى با رعايت اصول هنرى قابل ملاحظهاى نوشته شده تاريخ درگذشت و عناوين او باختصار در آن متن به چشم مىخورد . گاهى نيز در سنگ قبر بزرگان ، در حاشيهء هريك از سطوح ، اشعارى به زبان فارسى دربارهء بيوفائى دنيا و تنبه آيندگان حك يافته بود . اين سنگها ، صرفنظر از اهميت تاريخى ، از حيث هنر خطاطى و سنگ تراشى و نقاشى نيز كمنظير بودند و در صورت بقا گنجينهء بزرگى را از اين جهت تشكيل ميدادند ولى چنان كه گفتيم كلا با پتك و ديلم شكسته شدند و در پىهاى بناها به كار رفتند . شش قطعه از آنها كه به محل نارين قلعه حمل شده بود در آنجا باقى بود . بعد از شهريور 1320 و پس از اشغال اردبيل بوسيلهء سپاه سرخ شوروى آنها نيز خرد شده از بين رفتند . شهيدگاه از زمان پيدايش خود ديوار و حصار زيبائى داشته است و بنا بنوشتهء سلسلة النسب صفويه در اوايل سلطنت شاه عباس بزرگ قسمتى از آن ريخته ولى شيخ ابدال نامى كه در آنعهد متولى بقعه بوده است ، آن را مرمت نموده است . اين حصار از آن تاريخگاهوبيگاه خراب و باز تعمير گشته است ولى در اواخر سلطنت قاجاريان شكست عظيمى در آن ايجاد شده و عرصهء آن بمرور ايام مورد تجاوز بعضى از همسايههاى مجاور قرار گرفته است . بعدها هم با احداث راهرو در سه طرف آن و نيز در سال 1327 خورشيدى با بناى دبستانى بنام صفويه در سمت شمال ، محوطهء آن كوچكتر گشته و باقيماندهء آن امروزه با ديوارى كه برگرد آن كشيده شده است محيط بالنسبه كوچكترى را نشان ميدهد . با توجه باهميت تاريخى شهيدگاه حق اينست كه طرح آبرومندى براى اين محوطه