بابا صفرى
275
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
تقريبا 32 ميليون گره دارد . دور ترنج مركزى را نقشهاى كوچكى كه به گل شاه عباسى « 1 » موسوم است احاطه نموده و آن عبارت از نقش مدوريا بيضى شكلى است كه در وسط آن گل و دور آن را حلقهاى از گل يا برگ گرفته . در هرگوشهء متن قالى يكچهارم ترنج كشيده شده . يكى از خصايص اين قالى بزرگ نمايش قنديل مسجد مىباشد كه در دو سر ترنج كشيده مثل اينكه از آن آويزان است . متن قالى از نقش و گل و برگ پوشيده شده و آنها نقش تاك مشبك و پركارى را با نظم كامل تشكيل ميدهند . گلها با رنگهاى گوناگون خود روى زمينهء سورمهاى رنگ برجسته به نظر ميآيد . رنگ قرمز كه با زمينهء سورمهاى تباين دارد زياد شفاف نيست و مايل برنگ قنديل است . رنگ سبز نيز در اين نقشه از رنگهاى برجسته است . در حاشيهء قالى نقشهائى تعبيه شده است كه بين آنها گل شاه عباسى مىباشد . مسئلهء قابل توجه آنكه نقش حاشيهء اين قالى روى كاشىهاى ديوار صحن مسجد اردبيل ديده مىشود . در حاشيهء اين قالى اسم مقصود كاشانى برده شده است ولى معلوم نيست كه اين شخص سازنده و بافندهء قالى بوده يا تقديمكنندهء آن . تاريخ اين قالى برطبق اين نوشته 946 هجرى ( 1536 ميلادى ) است . اين قالى از شاهكارهاى صنعت زمان شاه طهماسب مىباشد و تصور مىشود كه در تبريز بافته شده باشد زيرا جنس پشم آن اين مطلب را تأييد مينمايد » . مؤلف اين كتاب در جاى ديگر مينويسد « در قسمت داخلى گنبد مسجد شيخ لطف اللّه ( اصفهان ) در وسط ستارهء بزرگ چند پرهاى برنگ طلا است كه با نقش تا مانند ترنجهاى قالى مسجد اردبيل پوشيده شده » . سالخوردگان اردبيل بنقل از گذشتگان خود ميگويند كه نقش زيبا و در عين حال بسيار موقر آن قالى ، با رنگ و روغن طورى با مهارت و دقت بر سقف اوليهء رواق نقاشى شده بود كه آدمى تصور ميكرد هريك از اصل و تصوير عكسى است از ديگرى كه بر صفحهء آينهاى ظاهر شده است . افسوس كه آن سقف نيز در همان
--> ( 1 ) - قابل توجه است كه نويسندهء كتاب اين گلها را « شاه عباسى » مينامد حال آنكه در آن تاريخ هنوز از شاه عباس خبرى نبوده است .