بابا صفرى
257
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
صفى الدين از بين رفت و خلاصهء تفصيل اين قضيه را اينك شرح ميدهيم : در ماه دسامبر 1827 قشون روس بسر كردگى بسكويچ و همراهى گريبايدوف شهر تبريز را تصرف نمود از طريق ميانج عازم تسخير تهران بودند تا دامنهء فتوحات خود را در ايران ادامه دهند . همان موقع پروفسور مستشرق سنكورسكى برئيس كل اركان حرب قشون روس « گرافديپچ » شرحى نوشته و تقاضا نمود كه در اين مسافرت از كتب خطى و آثار ادبى در ايران نيز استفاده شود . مخصوصا انجام اين وظيفه را پروفسور مزبور بعهدهء ( گريبايدوف ) كه از نويسندگان مشهور روس بوده واگذار كرده . رئيس اركان حرب عين مراسله و تقاضانامهء ( سنكورسكى ) را به نظر ( پسكويچ ) رسانيده و پسكويچ با گريبايدوف در اينباب مشورت كرد . بالاخره پس از تحقيقات زياد معلوم شد كه در ايروان و نخجوان كتابخانهء مهمى وجود ندارد و كتابخانهء عباس - ميرزا در تبريز نيز اهميت علمى نداشته است و مجموعهاى از كتب معاصر مىباشد . ولى در اردبيل مقدارى كتب و رسائل خطى گرانبها در كتابخانهء جنب مقبرهء شيخ صفى الدين باقى مىباشد » . مؤلف دائرة المعارف در اينجا قسمتى از نوشتهء « آدام اوله آريوس » و « جان مورير انگليسى » ، مؤلف كتاب « حاجىبابا » ، را در مورد كتابخانه مينويسد و آنگاه باقى مطلب را چنين بيان مىكند : « در هرصورت گريبايدوف كه از رجال سياسى و ادبى مشهور آنزمان بوده آنى از فكر كتابخانهء اردبيل فارغ نبود و موقع را غنيمت شمرده و در موقع تصرف آذربايجان ايران درصدد استفاده از آن كتابخانه برآمد و پيشنهاد ( سنكورسكى ) بيشتر او را تهييج نمود و با آنكه اردبيل در فرونت جنگ نبود و تصرف در آن مستلزم مخارج و زحماتى بوده باز هم برحسب اصرار و تقاضاى گريبايدوف يكعده قشون از قرهباغ به طرف اردبيل اعزام نمود . اين لشگركشى براى تسخير گنجينهء علم و ادب بود و با سياست يا منافع سلطنتى تماس نداشت . بالاخره ژنرال سوقنان در 25 ژانويهء 1828 شهر اردبيل را محاصره و تصرف نمود . پس از ورود به شهر علما را دعوت كرد ، آنها را از قصد و عزم پسكويچ دربارهء كتابخانه آگاهى داده علماء در ابتدا قال و قيل نموده بالاخره مجبور شدند كتابخانه را تسليم نمايند و ژنرال در تصرف خود درآورد .