[ ميرزا محمّد حسن مجتهد شيرازى ] ( 166 ) : جناب مستطاب ، سيادت و سعادت انتساب ، حجّة الاسلام و المسلمين ، مخزن اسرار الهى و مطلع انوار نامتناهى ، سايهء افضال ايزدى و ظلّ تفضّلات سرمدى : الحاج ميرزا محمّد حسن مجتهد شيرازى ، نوّر اللّه تعالى مضجعه و روّح الله روحه ، سالها در سامرّا « 1 » متوقّف بود - چنان كه مذكور شد - و كفيل امور كافّهء انام و مروّج مراسم اسلام ، ظهير ملّت بيضا بود [ 526 f ] و نصير شريعت غرّا ؛ در ماه شعبان سنهء مذكوره ، از اين سراى جسمانى به عالم روحانى شتافت و مرآت خواطر اهل عالم از گرد غم ، كدورت يافت . خلفى سعادتمند از وى باقى است ، يعنى جناب ميرزا على آقا ؛ آن نيز در سامرّا سكونت دارد و به تحصيل مشغول است و از قبايل و عشاير آن مرحوم در شيراز ، معدودى هستند ؛ از جمله جناب حاجى ميرزا باقر « 2 » ، ابن مرحوم حاجى ميرزا سيّد محمّد ملّاباشى : از اجلّهء سادات شيراز است و به فضيلت و حسن عقيدت ، از اقران ممتاز ؛ مرحوم حجّة الاسلام را پسر خاله است و از حاج مشار اليه ، ولدى است : ميرزا عبد الباقى ؛ در شيراز به تحصيل مشغول است و محصّل معقول و منقول ؛ و از جمله بنى اعمام مرحوم حجّة الاسلام ، جناب سيّد آقاست ؛ با آنكه در ريعان شباب است ، پيوسته طالب درس و بحث و كتاب است ؛ صرف و نحو و منطق را نزد فقير ديده و خوب فهميده ؛ صنعت زرگرى را نيز داراست . برادرش ميرزا عبد الحسين نيز ، از سادات نجيب است . جنابان حاجى ميرزا محمّد تقى شيرازى « 3 » و آقا ميرزا ابراهيم شيرازى محلّاتى « 4 » ، هر دو در سامرّا تشريف دارند [ و ] صاحبان فتوى و اجتهادند . علماى ديگر هستند كه نامشان در ذكر مساجد و غيرها مسطور آمده [ است ] .

--> ( 1 ) . به فتح سين مهمله و الف و فتح ميم و راء و الف به قصر است و به مدّ هم آمده . سرّ من راى به ضمّ سين و راء و به فتح سين و راء اصحّ و به فتح سين و ضمّ راء ، نام شهرى است در كنار دجله ما بين شمال و مغرب بغداد و مسافت آن تا بغداد ، 75 ميل ، از بناهاى معتصم است و در آن مدفون است حضرت امام على نقى و امام حسن عسكرى ( عليهما السّلام ) . ( 2 ) . سابقا نامش در ذكر حافظيّه برده شد و از جدّش نيز اسمى مسطور آمد . ( 3 ) . برادر جناب آقا ميرزا محمّد على مجتهد شيرازى است كه در مساجد ، نامش مرقوم شد . ( 4 ) . ابن مرحوم ملّا محمّد على مجتهد محلّاتى است كه در ذكر مسجد مولى ، نامى از آن برده شد .