عمارت كلاه‌فرنگى است به قرينه كه داراى ايوانهاى متعدّده ، از تحتانى و فوقانى است و در سمت رو به قبله ، هفت طبقه و مرتبه است كه طول آن طبقات ، قريب به طول حوض است « 1 » . بعضى كمتر ، برخى بيشتر ؛ و در انتهاى طول آن طبقات ، ميلهاى مرتفع مرصّع از كاشيهاى الوان برپاست و عرض هر يك از آن مراتب ، 10 ذرع و بيشتر و كمتر است ؛ و در هر طبقه ، دو رسته پلّه به قرينه ساخته‌اند كه از طبقه‌اى به طبقه بالا مىروند و در ميان پلّه‌ها ، از طبقهء بالا تا پائين ، آبشارهاى عريض است كه از فراز به نشيب ، آب مىريزد و در عرصهء هر يك از آن طبقه‌ها ، حوضهاى كشكولى و غير كشكولى به شكل مربّع و مخمّس است ، بعضى مثمّن و مسدّس و در ميانشان ، فوّاره‌ها ، قرار داده‌اند ؛ و در ضمن حياض مذكوره ، باغچه‌هاست كه داراى نارنجهاى قوىپيكر باثمر است و همچنين اشجار ديگر . در مرتبه و طبقهء بالا ، تالارى است رفيع با عرصهء وسيع ؛ در دو طرف آن تالار ، به قرينه ، ارسيها و گوشواره‌ها و ايوانهاى متعدّده ساخته‌اند ، به وضعهاى خوش و طرزهاى دلكش ؛ و تالار مذكور دو رويه است كه روى ديگرش به طرف خلوت و فضايى است كه آن هم باغ‌مانند است . درياچه‌اى طولانى در وسط آن است . در باغچه‌هايش نيز نارنج و سرو ، جاى به جاى رسته [ است ] ( 146 ) . حمّامى بسيار ممتاز در زاويه‌اش بنا شده و اينطرف را دربى است كه از آنجا به طرف كوه مىروند . اين بود تعريف باغ تخت بر سبيل اجمال و اختصار ؛ ولى هزاران افسوس و دريغ كه تمام آن بناها و سراها ، منهدم شده و درهم ريخته و رشتهء عمارتشان از هم گسيخته [ 515 f ] ؛ دريغا باغى كه از بلاد بعيده مىآمدند ، نقشه يا عكس از آن برداشته ، مىبردند ، اكنون آمده ، نگران شده ، سرانگشت تحيّر به دندان مىگزند . در اين اوقات ، فقير مؤلّف در آنجا گذرى داشتم و به خرابه‌هاى مذكوره ، نظرى ؛ و آن سراى ويران ، گويا به زبان حال ، اين بيت مرصّع را مىسرود : بود آيا كه به كويم گذرى باز كنند * شود آيا كه به رويم نظرى باز كنند خداى تعالى ، عمر پادشاه اسلام‌پناه و وزير آصف جاه را پاينده دارد كه به مرمّتش همّت گمارند .

--> ( 1 ) . طول حوض مذكور شد كه 90 ذرع است . سابقا يك دو قايق و كشتى كوچك ساخته بودند ؛ بر روى آن حوض درياچه‌مانند روان بود ؛ هر كس از تماشائيان كه آنجا مىرفت ، اگر مايل بود سوار شده ، روى آب گردش مىكرد .