و لو كنّ النساء كمثل هذى * لفضّلت النساء على الرّجال « 1 » و نزديك به باغ نارى مذكور ، باغچه‌اى است ؛ آن را باغچهء حاجى ميرزا محمّد « 2 » خوانند . باغ تخت ( 142 ) : قلم اينجا رسيد و سر بشكست ؛ خامه را گويا از اين قصّه ، غصّه‌اى است كه بىاختيار اشكش روان است و نامه را از اين تحرير ، تشوير « 3 » ى كه چون طومار به خود پيچان . ذكر معلومات اين باغ و خرابيش اين است كه : در جانب شمال شيراز ، به مسافت كمتر از ميلى ، قريب به كوهى كه تكيهء باباكوهى در آن است ، قطعه كوهى بوده ؛ اتابك قراچه « 4 » بر بالاى آن عمارتى ساخته ؛ آن را « تخت قراچه » مىگفته‌اند ( 143 ) ؛ پس از قرنها ، خاقان شهيد ، بنايى تازه نهاده « 5 » و « تخت قاجار » ش مىخواندند ( 144 ) ؛ بعدها مرحوم محمّد شاه قاجار ( 145 ) ، مرتبه‌ها بر آن افزود « 6 » و حوضى در جلوى آن مراتب ساخت ، آن را « باغ تخت » مىناميدند و اين از جمله باغات ديوانى است . وضع آن باغ : عرصهء تمام باغ قريب يك صد پيمان زمين است . از در آن كه داخل مىشوند ، بوستانى است . دو خيابان وسيع دارد كه در حواشى آنها ، سروهاى دلپسند و چنارهاى بلند به قطار است و در ضمن آنها ، درختان گل و رياحين بوده و در ساير متن باغ ، هزارگونه [ 514 f ] اشجار بااثمار موجود است . در انتهاى باغ مذكور ، دو رسته پلّه و درگاه است كه بالا رفته ، مىرسند به طرفى ديگر كه در آن حوضى است ؛ طول آن مقدار 90 ذرع و عرضش 65 ذرع است ، در سمت شمال و جنوب آن حوض ، باغچه‌هايى پر از نارنج و سرو است و ساير اشجار نيز دارد . ايضا در دو سمت مذكور ، دو

--> ( 1 ) . يعنى اگر جماعت زنان مانند اين زن باشند ، هر آينه افزونى دارند زنها بر مردها . ( 2 ) . حاجى ميرزا محمّد ، پسر حاجى ميرزا حسن ناظر فرمانفرما مىباشد . از حاجى ميرزا محمّد مذكور ، ولدى بود ميرزا باقر و از ميرزا باقر ، ولدى سعادتمند ميرزا حسين ، در زمرهء اهل تحرير است . ( 3 ) . خجلت و شرمسارى . ( 4 ) . از جمله اتابكان سلغرى بوده كه در فارس ، از جانب سلاجقه ، حكومت داشتند . در سنهء 480 ، عمارت مذكور را بنا نهاده [ است ] . ( 5 ) . بنايى تازه كه خاقان شهيد نهاد ، در سال 1208 بوده و تاريخ شهادت اين پادشاه ، سنهء 1211 است ؛ قبرش در نجف اشرف . ( 6 ) . بعدها كه محمّد شاه قاجار مرتبه‌ها را بر آن افزوده ، در سال 1260 و اند بوده و تاريخ فوت اين پادشاه ، 1264 بوده و جلوس اعليحضرت پادشاه جم جاه ناصر الدّين شاه ، در سال مذكور است ؛ و قبر محمّد شاه در قم است .