صفوى بنا نهاده شده ، بر پاست ؛ قبرستانى [ 242 f ] بسيار وسيع و با روح و دلگشا ، در ميان باغستانش واقع شده كه همواره دو جدول آب در آن جارى است و در آن قبرستان ، لوح مزارى كه خيلى بزرگ است ؛ نام طهماسب بر آن نقش است و مىگويند اين شخص ، شاهى بوده كه شش ماه در آنجا سلطنت نموده ، ولى معلوم نشد كه از چه سلسله و در چه زمان بوده است . بالجمله ، اوقاتى كه وارد ارسنجان شدم ، نيابت آنجا به جناب ميرزا محمّد جعفر - خلف ارجمند مرحوم ميرزا زين العابدين - بود كه ابا عن جدّ ، از اركان شيراز بوده و مىباشند [ و ] محاسبات و بنچه « 1 » شيراز ، بدين خانوادهء جليله تعلّق داشته و مرحوم مذكور همواره معزّزا و محترما مىزيسته [ است ] . جناب ميرزا محمّد جعفر مذكور ، متخلّص به « ايقان » ، در خصايل ستوده و فضايل محموده ، لواى شهرت افراشته و صحبت اهل كمال را آنى فرو نگذاشته و شعر را نيكو مىگويد . دوره‌اى از منطق و بيان و عروض و قوافى ، نزد فقير ديده [ است ] . [ شكفت ضحّاك ] : آثارى كه در ارسنجان و توابع آن است ، از جمله شكفت ضحّاك است : مايل به طرف جنوب قصبه ، به مسافت دو فرسنگ و نيم ، مىگويند : فريدون ، چون ضحّاك را دستگير ساخت ، قبل از آنكه او را در كوه دماوند « 2 » حبس نمايد ، چندى هم در اينجا محبوسش داشت و اين شكفت ، از جاهاى غريب و عجيب است ، بسيار بزرگ و طولانى و عميق ؛ به محض اينكه داخل آن شوند ، وحشت عظيمى روى مىدهد كه بسى هولناك است . رو به عقب آن ، جز با جمعيّت و با چراغان متعدّده ، نمىتوان رفت ؛ امّا بعضى كه رفته‌اند ، انتهاى آن را يافته‌اند و از ابتداى آن كه وسعتى بينهايت دارد ، هر سال اهالى آنجا ، بارهاى بسيار از فضلهء كبوتران آورده ، در زراعت به كار مىبرند . و زمين از پايين كوه تا بدان شكفت ، خالى از اشكال و صعوبتى نيست و به فاصلهء [ 243 f ] يك ميل راه ، در طرف قبلهء شكفت مذكور ، چند چشمه جارى است ؛ يكى از آن چشمه‌ها را « شيرخوان » نامند . از جمله ، كوهى است ما بين مشرق و جنوب قصبهء ارسنجان ، به مسافت نيم فرسنگ ؛

--> ( 1 ) . به ضمّ باء موحّده و كسر نون و فتح جيم سه نقطه و هاء در آخر ؛ جمعى باشد كه بر اصناف و اهل حرفت و رعيت مىبندند و آن را بنيچه نيز گويند به زيادتى ياء حطّى بعد از حرف دوم . ( 2 ) . در طرف شرقى طهران ، به مسافت سى ميل تقريبا واقع است ؛ بسيار مرتفع ؛ به ارتفاع 5000 ذرع ؛ از جمله كوههاى مشهور در ايران است و كمتر كوهى به اين رفعت ديده شده [ است ] .