د / ابجد 3 رقم / ه / 1 رقم ر / قرشت 1 رقم / ى / 1 رقم و چند حرف است كه در كلماتشان يافت نمىشود و مستعمل نيست ؛ اين است : « چ » سه نقطه ، « ح » حطّى ، « ذ » ثخذ ، « ص » ، « ض » ، « ط » ، « ظ » ، « ع » ، « غ » ، « ق » ، « ل » ؛ امّا « ش » قرشت در الفاظ ايشان ديده نشد ؛ مگر اينكه در لوحى كه در مشهد مادر سليمان است . كلمهء « كوروش » « 1 » است كه حرف آخر آن را « شين » دانسته‌اند ؛ [ 146 f ] كه صورتش مرقوم خواهد شد . بناء على هذا ، اگر اين حرف را هم در شمار آريم ، حروف خط ميخى ، 21 حرف خواهد بود و ارقامش 32 . تنبيه : علّت اينكه بعض از حروف مذكوره را دو شكل يا سه 3 شكل است ، اين است كه رسم ايشان اين بوده كه مثلا بعض از حروف كه مفتوح استعمال مىشده ، به يك رقم مىنوشتند و همان حرف هر گاه مضموم بوده ، به صورتى ديگر مىنوشتند و نيز همان حرف هر گاه مكسور واقع مىشده ، به شكلى ديگر مرقوم مىداشتند ؛ مثلا ميم سه رقم دارد به اينطور : اسكن يكى مفتوح ، ديگرى مضموم [ و ] ديگر مكسور است . سؤال : هر گاه براى حركات سه‌گانه « 2 » ، سه 3 رقم حرف است ، پس چرا بعض از حروف تهجى آنها دو رقم دارد و در بعضى يك رقم ؟ از اين گذشته ، براى سكون چه رقم است ؟ جواب : اصطلاحى و قاعده‌اى در آن خطوط است كه اگر كسى بخواهد تفصيل آنها را مسطور دارد ، كتابى بايد مخصوص ؛ چنان كه كتابى در نحو و صرف « 3 » اين خط

--> ( 1 ) . بر وزن خروش . ( 2 ) . مراد ، فتحه و ضمّه و كسره مىباشد . ( 3 ) . كتاب در نحو و صرف اين زبان و اين خط كه ملاحظه شد ، الحقّ نهايت عسرت را داشته‌اند در زبان و نوشتن خط . قطع نظر از قلّت حروف و تكلّفات شاقّه در اعراب نوشتن اين خط ، هر سطرى از آن ، مدّت زمانى مىخواهد و به نگاشتن آن ، عمرى ضايع مىرود و الحمد للّه ، خطوطى كه در عصر ما شايع است ، كمال سهولت و امتياز را دارد . تبصره : مستور نماند كه علامت جمع در خطّ ميخى ، لفظ بيش است به باء موحّده و ياء مثناة تحتانيّه و شين معجمه ؛ چنان كه در فارسى علامت جمع به هاء و الف و يا الف و نون است ؛ مثل دوست كه دوستها و دوستان گويند و مثل اسب كه اسبها و اسبان گويند و در آن زبان ، لفظ « بيش » آرند ؛ مثل دوست كه به معنى دوست مىباشد و دوستابيش گويند ؛ و مثل وسپا كه به معنى اسب است ، و سپابيش گويند ؛ و