زيرا هم خود او شرح حالى مستوفى و مفصل از خويشتن نگاشته و در زمان حيات به چاپ رسانيده است و هم دو تن از فضلا و شعراى معاصر او - يعنى ميرزا محمد ابراهيم اديب بن محمد الشريف النيريزى متخلّص به « ساكت » « 1 » و ميرزا محمد بن ميرزا سلطان على ، ابن ميرزا فتح على ، ابن ميرزا سلطان على ، متخلص به « قدسى » « 2 » - شرح حال او را نگاشته‌اند و بعلاوه خود فرصت ، در ضمن اشعار ، آثار منثور و منشآتش ، اطلاعات فراوانى را دربارهء خود به جا نهاده است و هنوز بسيارى از معمرين شيراز نيز - كه در اواخر عمر فرصت ، جوانانى تازه سال بوده‌اند - او را بخاطر مىآورند و از او داستانهايى نقل مىكنند و در كتبى چون مرآت الفصاحه « 3 » ريحانة الادب « 4 » ، شكرستان پارس « 5 » و تذكره‌هاى مختلف ، اطلاعات با ارزشى دربارهء وى مضبوط است و بدين ترتيب ابهامى در شناخت زندگى و فعاليتهاى متنوع علمى ، ادبى و هنرى فرصت وجود ندارد ؛ مخصوصا كه چند اثر عمدهء وى چون آثار عجم ، بحور الالحان ، ديوان ، اشكال الميزان و نحو و صرف خط آريا نيز به چاپ رسيده و در اختيار علاقمندان قرار دارد . آنچه در اين چاپ از آثار عجم مورد نظر بوده است ، ارائهء متنى منقح ، امروزى و رغبت‌انگيز بوده است كه چاپ آن ، با همت مسؤولان محترم انتشارات امير كبير صورت گرفته است و اينجانب كوشيده است علاوه بر مقدمه‌اى مستند و جامع ، عند اللزوم ، توضيحاتى را بر حواشى مرحومان فرصت و قدسى ، بيفزايد و توضيحات خود آن بزرگواران را نيز عينا مضبوط بدارد و عكسها و نقشه‌ها و فهرستهايى را به كتاب ضميمه نمايد و حتى الامكان خطاهاى موجود در كتاب را خاطرنشان سازد . اميد كه اين خدمت ناچيز ، مورد

--> ( 1 ) . دبستان الفرصه ، ديوان ، صفحات 2 تا 9 . ( 2 ) . آثار عجم ، چاپ بمبئى ، 1354 ، ص 594 تا 596 . ( 3 ) . مرآت الفصاحه ، از شيخ مفيد متخلص به داور ، تصحيح استاد دكتر محمود طاووسى ، انتشارات نويد شيراز ، 1371 ، ص 467 . ( 4 ) . جلد چهارم ، ص 330 - 329 ( 5 ) . ص 362 - 342