ديگر باشد يا نباشد كه حصاد امتى ما بين ستين الى سبعين . . . " « 1 » و عبارتى ديگر نيز گمان ما را به حقيقت تاريخى مىپيوندد : " ملك غور به در وخش آمد فى شوال سنهء ستمائة هيچ‌كس با او سخن نگفتى مگر عماد الدين وزير او و هيچ‌كس شفاعت نيارستى كردن . . . " « 2 » از تاريخ ابن الاثير درمىيابيم كه شهاب الدين محمد غورى در سال 600 هجرى ماوراءالنّهر و سرتاسر خوارزم را به تصرف درآورده است « 3 » سلطان العلماء ، با بيان فوق بدان حادثهء تاريخى اشاره مىكند . باز در كتاب از سپرى شدن سال 600 هجرى سخن به ميان آمده است . « 4 » معارف تاكنون به تركى ترجمه نشده است . متن اصلى آن در سال 1333 هجرى شمسى با مقدمه و فهرست‌هاى لازم در تهران به كوشش بديع الزمان فروزانفر به چاپ رسيده است . نكاتى كه توجه ما را جلب كرده بود و در چاپ اول كتاب بدانها اشاره كرده بوديم ، از نظر دقيق استاد نيز بدور نمانده است . استاد عقيده دارد كه اكثر فصول معارف از مواعظ سلطان العلماء و قبل از مسافرت او به قونيه گردآورى شده است « 5 » . مقالات سيد برهان الدين محقق ترمذى « 6 » كتابى فارسى و منثور است كه از بيانات صوفيانهء سيد برهان الدين محقق ترمذى گردآورى شده است . برهان الدين از مريدان محمد بهاء الدين ولد پدر

--> ( 1 ) معارف ، ج 1 ، ص 354 ( 2 ) همان كتاب ، همان جلد ، ص 355 ( 3 ) تاريخ ابن الاثير ، چاپ مصر ، 1290 ، ج 12 ، ص 77 ( 4 ) معارف ، ج 1 ، ص 355 ( 5 ) معارف ، مقدمه ، ص 38 - 29 ( صفحات مقدمه با حروف ابجد است ) ( 6 ) كتاب مقالات ، به نام : " معارف ، مجموعهء مواعظ و كلمات برهان الدين محقق ترمذى به همراه تفسير سورهء محمد و فتح " با تصحيحات و حواشى مرحوم فروزانفر به چاپ رسيده است . تاريخ چاپ ندارد . از مشخصاتى كه استاد گولپينارلى براى " مقالات " برشمرده است ، معلوم مىشود كه نسخهء مورد بررسى ايشان كتاب مفصل‌ترى است و ظاهرا غير از " معارف " است .