فصوص الحكم ، يكى از كتب نفيس عرفانى است . اين كتاب ساليان متمادى است كه جزء كتب درسى تصوف و عرفان است . « 1 » به همين جهت حواشى و تعليقات و شروح زيادى بر اين كتاب نوشته شده است . « 2 » در بين شروح و تعليقاتى كه بر اين كتاب نوشته‌اند ، شرح كمال الدين عبد الرزاق كاشى ( م - 730 ه ق ) و يكى دو شرح ديگر از اكابر و اعلام اين فن « قدس اللّه اسرارهم » عميق‌ترين شروح بشمار مىرود . حقير در مقدمهء شرح خود بر اين كتاب ، خصوصيات شروحى را كه بر فصوص نوشته‌اند ، بيان كرده است . به عقيدهء نگارنده ، شرح قيصرى از جهاتى از براى تدريس و قرائت نزد استاد ترجيح به ساير تعليقات و شروح دارد . مردى دقيق النظر و با فهم و داراى حدت فكر و جودت و استقامت سليقه است . قيصرى در ضمن تحقيق در غوامض مسائل اين كتاب ، بيشتر به حل

--> داشته است . مسئلهء تجسم اعمال و ظهور صور برزخى در باطن وجود انسان و نحوهء تجلى و ظهور حق در شراشر وجود ، كيفيت علم او بمراتب وجودى و كيفيت وجود صراط و ميزان و نظاير اين مسائل در كتب حكما يا مطرح نشده است و يا خيلى سطحى و مبهم از آن بحث كرده‌اند . ( 1 ) . محيى الدين در كثرت تأليف و تصنيف در بين حكما و عرفاى اسلامى « كما و كيفا » نظير ندارد ، و عدد مؤلفات او را از رسائل و كتب ، كمتر از ( 150 ) جلد ننوشته‌اند : « برو كلمان جلد اول ص 414 » . فتوحات مكيهء او شايد به اندازهء همهء تاليفات بو على و غزالى باشد ، برخى ، عدد مؤلفات او را حدود ( 290 ) و بعضى ، در حدود ( 400 ) ، جلد نوشته‌اند . حقير در مقدمه‌يى كه بشرح خود بر فصوص نوشته است متعرض كتب و رسائل او شده است . ( 2 ) . شايد بتوان گفت ، هيچ كتابى به اندازهء فصوص مورد توجه طلاب و محصلان اين فن قرار نگرفته است . به همين مناسبت شرح و تعليقات فراوانى بر اين كتاب از عربى و فارسى و تركى نوشته‌اند ، حاجى خليفه صاحب كشف الظنون 22 شرح و شيخ محمد رجب حلمى از احفاد محيى الدين 37 شرح و تعليق نقل كرده است ، اطلاعاتى را كه راجع بشروح و تعليقات فصوص كسب كرده‌ايم ، در مقدمهء شرح خود ذكر نموده‌ايم . شرح جامى بر فصوص ، شرح ساده‌يى است . اغلب مطالب آن مأخوذ از ديگران است . اغلب عبارات قيصرى و قونيوى و كاشانى در شرح جامى بر فصوص موجود است . ما در شرح بر فصوص اين قسمتها را متعرض شده‌ايم .