اين سخنان را به زبان جارى نمود كه 11 سال از عمر او مىگذشت . بر طبق دلائل و شواهد محكم و زندهء تاريخى ( نه مطالب افسانه‌اى ) شاه اسماعيل يكى از افراد نادر بين « 21 » حكمرانان و سلاطين در دوران تاريخ ايران است و از نوابغى است كه نبوغ با جنون در او توأم نبود ، از سرداران بزرگ جنگى است كه در سياست و مملكت دارى و اداره امور كشورى تا آنجا كه ممكن بود نمىگذاشت كار از كلّه و مغز به بازو و شمشير بكشد ، در دوران كوتاه عمر خود بمراد و مطلوب خود رسيد . موجب پيدايش يا سبب تأسيس امپراطورى عظيم تشيّع براى اولين بار در تاريخ اسلام گرديد مجلسى اول و مجلسى دوم بعد از تجليل بسيار از شيخ صفىّ الدين ، صراحتا نوشته‌اند ، از زمان حضرت رسول ( ص ) تا ابتداى ظهور اين دولت عليّه ، هرگز فرقهء محقّه اماميه را ، چنين دولتى ميسّر نشده بود كه علانيه به شرايع دين عمل كنند . . . و بر منابر و منارات تبرّى از اعداى دين كنند و از شرّ مخالفان ايمن باشند . « 22 » از آنچه كه ما مفصّل در مباحث نبوت و ولايت اين شرح بحث نموده‌ايم ، صدق آنچه كه در مقام ارتباط خاص و مستقيم بين عرفان و تصوّف ، و مسلك اهل تحقيق از طايفهء محقّه كثّرهم اللّه بيان نموديم ، لايح و آشكار مىگردد . بايد شرائط زمان و مكان و اجتماع خاص اولياء عرفان را در نظر گرفت اين جماعت معاصر بودند با علماى ظاهر و مسندنشينان و حكام و دانشمندان مرجع عامّه كه جمع كثيرى از آنان متمايل بمشرب دشمنان اهل بيت و عترت بودند و در عصر ما نيز كثيرى از فقها و محدّثان عامه با كمال بىانصافى ارباب عرفان را متأثر از تشيع و آئين آن مىدانند و آنها را تخطئه مىكنند ، در حالتى منشأ افكار آنها اخبار مسلمه است . كه عامّه و خاصّه نقل كرده‌اند .

--> ( 21 ) . بعضى از مورخان غربى در مقام مقايسه بين شاه اسماعيل و ناپلئون ، تصريح كرده‌اند ، ناپلئون در مقابل شاه اسماعيل يك سرباز عادى است . ( 22 ) . شاه عباس نيز در تقويت بنيهء كشور عزيز ما و ايجاد قشون منظّم و قوى و زهر چشم گرفتن از متجاوزان و گسترش امپراطورى عظيم تشيّع و تشويق حكما و عرفا و فقها و رجال دين و پرورش هنرمندان و . . . جاى مخصوص خود دارد ، و در تاريخ ايران مىدرخشد . چون شاه در زمان اسماعيل فقيه بزرگ متبحّر در ايران وجود نداشت به تعبير مرحوم مجلسى دوم « سلطان سلاطين ، مروّج دين مبين ، شاه اسماعيل حشره اللّه مع آبائه الطّاهرين . . . ، خاتم المجتهدين شيخ على عبد العال كركى را از جبل عامل طلبيده و او را اعزاز و اكرام بسيار نمود و پيوسته در مصالح دين و دولت به او رجوع مىفرمود . . . »