اين بود كه گفت : يا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ « 1 » اين مطلبى است كه از ظاهر آيه برمىآيد . پس در ان تدبر شود . تنبيه دوم [ درباره رفع برخى اشكالات درباره آيه است : ] اين تنبيه درباره رفع برخى اشكالات درباره آيه است : اشكال يكم چگونه ابراهيم ( ع ) ربوبيت را به ستاره نسبت داد ، درحالىكه اين امر خلاف واقع است ؟ اين اشكال گاهى به اين صورت بر طرف مىشود كه اين كار را به خاطر مماشات با قوم خود و براساس اعتقاد انان انجام داده است ؛ كه البته چنين چيزى متعارف است . گاهى هم به اين صورت رفع مىشود كه اين كار نوعى اخبار احتمالى است ؛ چنان‌كه ارباب استدلال اين كار را انجام مىدهند گاهى هم به اين صورت رفع مىشود كه اين كار وى از نوع « توريه » بوده است . به اين صورت كه منظور وى ربوبيت اعدادى بوده است . درحالىكه انان پنداشته‌اند كه منظور وى ربوبيت ايجادى بوده است . نحوه ديگر رفع اين توهم به اين صورت است كه توريه وى از ابتداى امر به صورت استفهام انكارى بوده است . همه اين موارد روايت شده است . البته قران نيز وجوه مختلفى دارد كه برحسب اقتضاى مقام هريك از اين وجوه بر ان حمل مىشود ؛ زيرا ممكن است وى در ابتدا اين‌گونه احتمال مىداده يا حتى به اين امر اعتقاد داشته است - چنان‌كه بعدا درباره ان تحقيق مىشود - ولى پس از حصول يقين به پروردگار مطلق ، با انها براساس توريه رفتار نموده ولى

--> ( 1 ) . همان : 78 .