16 . معرفه : علم و عملى كه موجب فلاح و رستگارى آن عالم است ، بايد مناسب همان عالم بوده باشد كه معرفت و شناختن مبدأ و معاد است ؛ و الا دانستن امور دائر فانيه ، فلاح را نشايد ؛ چنانچه اعمالش بايد به دستور عالم به مناسبات اعمال با آن عالم بوده باشد تا از اعمال صالحه ، جنت قصور و لحم طيور و شراب طهور و زواج حوريه پديدار و سطحه ساده ملكوت عليا آباد شود ، از ترك معاصى و حفظ ميل و اشتها باعث التذاذ به آنها گردد : « وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ » كه بدون اين دو امر ، عالم آخرت منظم نخواهد گشت . « 1 »

--> آخرت خويش از به دست آوردن آنچه وى را بىنياز مىكند و مايه سربلندى و زندگانى شرافتمندانه او در آخرت است ، غفلت نورزد . خداوند تعالى مىفرمايد : قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ( مؤمنون : ( 23 ) : 1 و 2 ) مؤمنان رستگار شدند ؛ آنها كه در نمازشان خشوع دارند . رستگارى و سعادت انسان‌هاى مؤمن در بندگى آگاهانه است ؛ زيرا خشوع زمانى در انسان مؤمن به وجود مىآيد كه از عظمتى آگاه شود و خود را در برابر آن كوچك و خوار ببيند و در برابر آن سر تعظيم فرود آورد ؛ بنابراين گام اول هر مؤمن ، معرفت و سپس بندگى است . ( 1 ) . پس از آنكه مشخص شد كه وظيفه هر انسان در زندگانى دنيا و آخرت به علم و عمل بستگى دارد و بايد براى زندگانى شرافتمندانه در اين جهان ، متناسب با نيازهاى زندگى به كسب دانش و بهره‌گيرى از آن اقدام كند و با توجه به اينكه اين زندگانى محدود و ناپايدار است ، انسان مؤمن بايد براى زندگانى سرمدى دانش كسب كند و كارى انجام دهد كه با آن بتواند رستگارى و سعادت در آن جهان را به دست آورد ؛ همچنين جهان آخرت محل كسب و كار نيست و سرمايه زندگانى در آن فقط به دستاوردهاى علمى و عملى در اين جهان وابسته است كه بايد هم‌زمان با گذران زندگى مادى در تهيه سرمايه‌اى بود تا بتوان در آخرت با شرافت و سربلندى زندگانى جاودانه داشت ؛ زيرا دانش پزشكى ، مكانيك ، الكترونيك ، دانش فضايى و . . . كه در زندگانى مادى و دنيوى كاربرد دارد ، با آنكه در سلامت و نيك‌بختى اين جهان مؤثر است ، ولى رستگارى و سعادت ابدى را در پى ندارد و نيز به سبب آنكه كيفيت رستگارى ابدى با معيارهاى مادى ميسر نيست و آگاهى از آن به راهنما نياز دارد تا از