13 . معرفه : بدان كه انسان علاوه بر آنكه عاشق كمال است ، در معاش و معاد محتاج به علم و عمل است ؛ لذا مورد عنايت قوه عاقله و عامله شده ، حتى آنكه از امتناع تعيش طفل بدون علم و عمل امتصاص و ازدراد الا قليلا ، فضلا عن التوليد و التوالد ، ما را ارشاد مىنمايد به كمالات و عمليات صنايع و معلوم مىسازد كه اختلال در امر معاش از حيث فقدان كمال علم و عمل صنايع مىباشد ، و معلوم است اين معيشت فعلى كه از رشحات معيشت دشمن است ، البته باقى نخواهد ماند و محكوم خواهد بود به اعدام ؛ بلكه كمال علم و عمل دشمن و قوت حيات او و تدبير در جريان تجارتش ، موجب تعطيل قواى عامله و نقص در ما شده ، علما و عملا ، نظير قوت حيات ذابح كه مذبوح را به آن مقام رسانيده و باوجود آن ، به همان حركت تقلصى قانع است و جست‌وخيزى مىنمايد ؛ غافل از آنكه به اندك زمانى فانى خواهد گشت . « 1 »

--> ( 1 ) . مىفرمايند : همان گونه كه پيش از اين گفته شد ، صفت ذاتى فطرت آدمى عشق است كه از مظاهر آن مىتوان به انس اشاره كرد كه بر وفاق و يكرويى استوار است . از ديگر مظاهر آن ، عشق به كمال است كه فرد را وامىدارد براى برآوردن نيازهاى زندگى دنيوى و اخروى در پى علم و عمل باشد ؛ ازاين‌رو براى تحقق اين دو عامل لازم است از نيروى تعقل و تفكر و نيروى فعال در مقام عمل كمك گرفته شود ؛ زيرا انسان عاقل مىتواند فضيلت و دانش را كسب و در سايه ادراك به سوى تحصيل آن حركت كند ؛ براى نمونه مىفرمايند : زندگى كودك به پستان مادر بستگى دارد تا شير را از آن دريافت دارد و سپس فروبرد ، حال اگر اين دو عمل را نداند ، زندگى كودك امكان‌پذير نيست . اين دانش و استفاده از آن ، ساده‌ترين وسيله رشد و ادامه زندگى كودك است كه خواه ناخواه درباره توليد و افزايش توليدات نيز به اين دو عامل ( علم و عمل ) نيازمند است . با توجه به اين مطلب خواهيم دانست كه دستيابى به كمالات زندگى و نيازمندىهاى صنعتى بدون دانش ، و تلاش در پياده كردن آن ، كه براى رفع نيازمندىها است ، ميسر نيست ؛ ازاين‌رو است كه نارسايىهاى امور زندگى ملت‌هاى عقب افتاده به خاطر نداشتن مدارج علم و عمل درباره صنايع روز جهانى است ؛ به همين سبب مىفرمايد : زندگى كنونى جامعه اسلامى ما نيز كه